De oprichting van de VOC – Vandaag in

Naamloos-1

Vandaag in 1602 wordt de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) opgericht. Hiermee moet de onderlinge strijd tussen zeevarende bedrijven in Nederland ten einde komen, want die concurrentie zorgt ervoor dat de Portugezen het kleine land steeds een stap voor blijven.

Voordat de VOC de macht overnam op de zeeën, bestonden er al vele maatschappijen die handel dreven. De zogenaamde ‘Voorcompagnieën’ bleken vooral goed te zijn in elkaar dwarsbomen en kibbelen. De grootste concurrent in de handel van specerijen, Portugal (dat nu op aan het krabbelen is uit de Euro-crisis), is daar erg blij mee want daardoor behoudt het zijn macht op de handelsroutes. Het zijn Johan van Oldebarnevelt en Prins Maurits die daar niet zo tevreden mee zijn en daarom stellen ze dat alle maatschappijen samen onder de VOC moeten opereren.

Op 20 maart 1602 is het zover. De vlag van de VOC wordt gehesen en de eerste schepen vertrekken al snel naar Kaap de Goede Hoop, Kaap Hoorn en door naar Azië. Al snel is de VOC, en daarmee Nederland, de rijkste zeevarende natie.

Keerzijde
Maar alles heeft een keerzijde. Waar de VOC in de 17de eeuw geroemd en geliefd was, weten we nu wel beter dan het bedrijf te verafgoden. In eigen land heeft het bedrijf niet de beste praktijken om matrozen aan boord te krijgen; deze werden geronseld, dronken gevoerd tot ze enorme schulden hadden bij een ‘agent’ en daarna gechanteerd in het tekenen als matroos. Dat bleek nodig te zijn, want varen met de VOC werd al snel onpopulair. Van elke reis kwam zeker 23% van de bemanning niet meer terug doordat ze onderweg stierven aan ziektes, een bedrijfsongeluk of gewoon schipbreuk. Daarom richtten de hoge heren van de organisatie zich na een paar jaar ook tot tuchthuizen en gevangenissen op zoek naar ‘geschikte’ mannen voor aan boord.

In het buitenland zien ze de VOC nog minder graag. De bevolking in ‘de Oost’ wordt uitgebuit. De Portugezen lijden grote verliezen in de strijd om het geld en ook andere zeevarende landen zien de vlag liever komen dan gaan. De VOC mag namelijk zelf de oorlog verklaren en daarmee hebben ze een vrijbrief tot enteren, gevangennemen en het laten zinken van andere schepen.

Multinational ten val
De VOC ziet zichzelf als onverwoestbaar, maar hoogmoed komt voor de val. Slecht betaald personeel leidt tot oplichterij en muiterij. Hoog personeel wordt steeds corrupter en gaat eigen handel drijven. En dan heb je nog de Engelsen. Die zagen wel wat in de handel in het oosten. Het was uiteindelijk de Vierde Engelse oorlog, in 1780, die de VOC de strop om de hals legt. De Engelsen verwerven met de overwinning het recht om zelf handel te drijven in Azië. Als dan ook de Bataafse republiek van Nederland een Republiek maakt, klapt het luik onder de voeten van de VOC weg. Op 31 december 1799 sluit ‘s werelds eerste multinational definitief zijn deuren.

Wat we er nu van over hebben zijn papieren in archieven, schepen op de bodem van de zee en vele spannende verhalen.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

error: Content is protected!!