Tag: wetenschap (page 1 of 2)

Wetenschappelijk onkruid bestaat in alle divisies

Wetenschap is een vage term. Gevolg daarvan is dat sommige wetenschappelijke theorieën ook vaag zijn. Wetenschappelijk onkruid maakt gehakt van een paar theorieën die misschien zelfs TE vaag zijn.

9200000036484005[1]Wetenschappers zijn mensen in witte lab-jassen die de hele dag aan dingen werken die niemand begrijpt, maar die wel erg cool klinken. Tenminste, zo zag ik wetenschap toen ik klein was. Reageerbuisjes waar walmen groene rook uit kwamen, mensen die in vulkanen klommen om gesteentes te onderzoeken, skeletten van dinosaurussen die ons iets vertelden over de oorsprong van de planeet Aarde. Over de jaren heen heb ik natuurlijk ook wel geleerd dat het concept ‘wetenschap’ iets heel anders inhield dan dat, namelijk dat het vooral heel erg veel onderzoeken, lezen, en wachten is. Wetenschappelijk onkruid leerde me echter onlangs iets nieuws: dat ‘de wetenschap’ er vooral heel erg vaak naast zit, maar dat het soms tientallen jaren duurt voor men dat doorheeft.

Experts
Edge.org en diens oprichter Brockman vatten het onderwerp zoals gewoonlijk bij de horens voordat er iets mee wordt gedaan. Dit keer is het resultaat een boek vol met wetenschappelijke theorieën die eigenlijk volledig achterhaald zijn. Dat beweert niet Brockman, maar de geleerden die hij heeft gevraagd in te gaan op deze theorieën en het gevolg is een boek met korte, inhoudelijke stukken die ons gevoel van ‘vanzelfsprekendheid’ behoorlijk onderuit halen.

Natuurkunde, psychologie, antropologie, archeologie, elke discipline in de wetenschap heeft wel iets dat na al die jaren eigenlijk van geen kanten meer klopt. De schrijvers uit verschillende disciplines, niemand schrijft twee stukken en daardoor hoor je per vakgebied verschillende stemmen, tonen dat keer op keer aan. Hoewel dat vreselijk inzichtelijk is, is het ook vermoeiend. Dit zijn grote namen, vaklui, experts, en die gebruiken de jargon van hun discipline. Het gevolg zijn stukjes van twee pagina’s die propvol met informatie zitten waarvan je maar net moet weten wat het inhoudt. Voor iedereen wat dus, en voor alle anderen leerzame stukjes waarbij je hersenen aan het kraken zijn. Gedoseerd lezen dus.

Wetenschappelijk onkruid
De beste nieuwe inzichten kunnen pas ontstaan als we oude theorieën loslaten. Daarom vroeg John Brockman, oprichter van edge.org, aan een selectie van de meest invloedrijke denkers ter wereld: ‘Welk wetenschappelijk idee is rijp voor de prullenbak?’ Steven Pinker, Richard Dawkins, Ian McEwan, Nassim Nicholas Taleb, Jared Diamond en 174 andere bekende wetenschappers, auteurs en kunstenaars geven kort en krachtig antwoord. Kill your darlings!

John Brockman. Wetenschappelijk onkruid / Maven Publishing / 9789491845581

Benjamin Franklin’s vlieger – Vandaag in

Naamloos

Vandaag in 1752 staat Benjamin Franklin met zijn vlieger buiten tijdens een storm. Hij deed dit experiment om te bewijzen dat bliksem echt uit elektriciteit bestaat.

Een wetenschapper, een vlieger, en een storm. Dat was er nodig om erachter te komen dat bliksem uit natuurlijke elektriciteit bestond. Het onderzoek zorgde ervoor dat Benjamin Franklin uiteindelijk de bliksemafleider uitvond, hoewel er voor die tijd al enkele geleiders bestonden die gebruikt werden op hoge gebouwen.

Wetenschap
Hoewel wij Benjamin Franklin kennen als wetenschapper en één van de Founding Fathers van Amerika, begon zijn leven niet zo. Hij ging op zijn 10de jaar avn school af om te werken in het bedrijf van zijn broer, en in de jaren erna ontwikkelde hij zich niet als wetenschapper maar als zakenman. Dat was een beroep waarin hij uitblonk en uiteindelijk had hij genoeg geld om boeken te laten drukken en uit te geven, hoewel dit wel nog boeken waren die door anderen werden geschreven. Toch was Franklin wel al bekend bij het publiek, want hij zette zich in voor zijn woonplaats Philadelphia, door onder andere een bibliotheek, een ziekenhuis, en een school te laten bouwen. Die school werd later de Universiteit van Pennsylvania. Als je naar deze levensloop kijkt, is het misschien vreemd dat Franklin besloot op een nacht een levensgevaarlijk experiment uit te gaan voeren.

Op 10 mei 1752 deed de Amerikaan dat echter wel. Volgens het verhaal stond hij toen met zijn vlieger in een storm te wachten tot de bliksem in zou slaan op het stuk speelgoed. Het was een experiment dat niet zonder gevaren was. Bij een eerdere poging, gedaan in Frankrijk, werd Georg Wilhelm Richmann geëlektrocuteerd. Toch probeerde Franklin het opnieuw. In tegenstelling tot Richmann’s vlieger werd die van Franklin uiteindelijk niet direct geraakt. De bliksem die insloeg schampte de vlieger alleen maar, waardoor de elektriciteit makkelijker te vangen was in een zogenaamde Leyden Jar. Dat redde Franklin’s leven.
De Leyden Jar was daarna in staat om de negatief geladen deeltjes van de bliksem vast te houden, wat bewees dat bliksem pure natuurlijke elektriciteit is. Zo bewees Franklin wat men al jaren vermoedde, maar wat men ook maar niet keihard kon bewijzen.

Mysterie
Het is een mysterie of Benjamin Franklin echt met een vlieger bliksem heeft proberen te vangen, of met iets anders. Als Franklin daadwerkelijk met een vlieger buiten heeft gestaan, is het een wonder te noemen dat hij het heeft overleefd. Wat hij anders zou hebben gebruikt, is trouwens onbekend.

Giordano Bruno ter dood veroordeeld

NaamloosVandaag in 1600 wordt de wetenschapper Giordano Bruno ter dood veroordeeld. Bruno is niet zo bekend als tijdgenoot Galileo Galilei, maar onderging wel het lot dat Galilei net ontkwam.

Giordano Bruno was één van de eerste astronomen die vaststelde dat het heelal oneindig is,  en dat er mogelijk meer sterrenstelsels zijn. Die sterrenstelsels draaiden bovendien net al de Melkweg allen om hun eigen zon heen. Met die stelling keerde de Italiaan zich af van de theorie dat het heelal om de Aarde heen draait, en zelfs van de theorie dat als het heelal niet om de aarde heen draait het nog altijd maar één zon heeft.

Giordano’s theorieën klinken misschien heel logisch voor ons, maar in de 17de eeuw was niet iedereen het ermee eens. Giordano Bruno kreeg het door zijn stellingen aan de stok met de machtigste organisatie van die tijd: de Kerk.

Reizen
De tijd waarin Giordano Bruno leefde, was ingewikkeld. De wetenschap begon te groeien, maar de kerk was nog bijzonder machtig en bovendien zeer conservatief. Die moest niets hebben van al die nieuwe theorieën.
Tijdens zijn leven werd de wetenschapper echter niet geroemd om zijn wetenschappelijke stellingen, maar om iets veel ‘simpelers’. Giordano Bruno had namelijk een feilloos geheugen en kon moeiteloos hele theorieën, filosofische teksten, en wiskundige formules uit zijn hoofd opnoemen. Sommige mensen stelden dat hij zo goed was in dingen onthouden door het gebruik van magie. Grappig genoeg gaan twee van Bruno’s wetenschappelijke boeken over het concept van magie.

Arrestatie
Giordano Bruno gaf lange tijd les in Duitsland, maar keerde op 43-jarige leeftijd terug naar Italië omdat hij was gevraagd privé-leraar te worden. Zijn leerling was echter zo ontevreden over de lessen dat hij wraak nam door Bruno aan te geven bij de Venetiaanse Inquisitie! Bruno werd aangeklaagd vanwege zijn ‘ketterse theorieën’, maar pleitte zo goed dat hij onschuldig werd bevonden. Als de straf tenminste ooit uit was gesproken… Want voordat dat gebeurde beval Rome dat de astronoom aan hen moest worden uitgeleverd. Rome was aanzienlijk conservatiever dan Venetië, en het lukte Bruno niet de rechters te overtuigen dat zijn theorieën puur filosofisch waren en niet theologisch. Uiteindelijk had hij nog één mogelijkheid: openlijk zijn theorieën terug te nemen. Bruno weigerde dit  en werd daarop op 8 februari 1600 ter dood veroordeeld, hij stierf op 17 februari op de brandstapel.

Galileo Galilei kreeg tijdens zijn eigen rechtszaak in 1633 dezelfde keuze als Bruno, de kerk bevond hem schuldig maar hij zou worden vrijgesproken als hij zijn uitspraken terug nam. Waar Bruno weigerde en stierf, nam Galilei zijn woorden wel terug.

Older posts

© 2018 Leest&Maakt ‘t

Theme by Anders NorenUp ↑

error: Content is protected!!