Tag: wetenschap

Wetenschappelijk onkruid bestaat in alle divisies

Wetenschap is een vage term. Gevolg daarvan is dat sommige wetenschappelijke theorieën ook vaag zijn. Wetenschappelijk onkruid maakt gehakt van een paar theorieën die misschien zelfs TE vaag zijn.

9200000036484005[1]Wetenschappers zijn mensen in witte lab-jassen die de hele dag aan dingen werken die niemand begrijpt, maar die wel erg cool klinken. Tenminste, zo zag ik wetenschap toen ik klein was. Reageerbuisjes waar walmen groene rook uit kwamen, mensen die in vulkanen klommen om gesteentes te onderzoeken, skeletten van dinosaurussen die ons iets vertelden over de oorsprong van de planeet Aarde. Over de jaren heen heb ik natuurlijk ook wel geleerd dat het concept ‘wetenschap’ iets heel anders inhield dan dat, namelijk dat het vooral heel erg veel onderzoeken, lezen, en wachten is. Wetenschappelijk onkruid leerde me echter onlangs iets nieuws: dat ‘de wetenschap’ er vooral heel erg vaak naast zit, maar dat het soms tientallen jaren duurt voor men dat doorheeft.

Experts
Edge.org en diens oprichter Brockman vatten het onderwerp zoals gewoonlijk bij de horens voordat er iets mee wordt gedaan. Dit keer is het resultaat een boek vol met wetenschappelijke theorieën die eigenlijk volledig achterhaald zijn. Dat beweert niet Brockman, maar de geleerden die hij heeft gevraagd in te gaan op deze theorieën en het gevolg is een boek met korte, inhoudelijke stukken die ons gevoel van ‘vanzelfsprekendheid’ behoorlijk onderuit halen.

Natuurkunde, psychologie, antropologie, archeologie, elke discipline in de wetenschap heeft wel iets dat na al die jaren eigenlijk van geen kanten meer klopt. De schrijvers uit verschillende disciplines, niemand schrijft twee stukken en daardoor hoor je per vakgebied verschillende stemmen, tonen dat keer op keer aan. Hoewel dat vreselijk inzichtelijk is, is het ook vermoeiend. Dit zijn grote namen, vaklui, experts, en die gebruiken de jargon van hun discipline. Het gevolg zijn stukjes van twee pagina’s die propvol met informatie zitten waarvan je maar net moet weten wat het inhoudt. Voor iedereen wat dus, en voor alle anderen leerzame stukjes waarbij je hersenen aan het kraken zijn. Gedoseerd lezen dus.

Wetenschappelijk onkruid
De beste nieuwe inzichten kunnen pas ontstaan als we oude theorieën loslaten. Daarom vroeg John Brockman, oprichter van edge.org, aan een selectie van de meest invloedrijke denkers ter wereld: ‘Welk wetenschappelijk idee is rijp voor de prullenbak?’ Steven Pinker, Richard Dawkins, Ian McEwan, Nassim Nicholas Taleb, Jared Diamond en 174 andere bekende wetenschappers, auteurs en kunstenaars geven kort en krachtig antwoord. Kill your darlings!

John Brockman. Wetenschappelijk onkruid / Maven Publishing / 9789491845581

Benjamin Franklin’s vlieger – Vandaag in

Naamloos

Vandaag in 1752 staat Benjamin Franklin met zijn vlieger buiten tijdens een storm. Hij deed dit experiment om te bewijzen dat bliksem echt uit elektriciteit bestaat.

Een wetenschapper, een vlieger, en een storm. Dat was er nodig om erachter te komen dat bliksem uit natuurlijke elektriciteit bestond. Het onderzoek zorgde ervoor dat Benjamin Franklin uiteindelijk de bliksemafleider uitvond, hoewel er voor die tijd al enkele geleiders bestonden die gebruikt werden op hoge gebouwen.

Wetenschap
Hoewel wij Benjamin Franklin kennen als wetenschapper en één van de Founding Fathers van Amerika, begon zijn leven niet zo. Hij ging op zijn 10de jaar avn school af om te werken in het bedrijf van zijn broer, en in de jaren erna ontwikkelde hij zich niet als wetenschapper maar als zakenman. Dat was een beroep waarin hij uitblonk en uiteindelijk had hij genoeg geld om boeken te laten drukken en uit te geven, hoewel dit wel nog boeken waren die door anderen werden geschreven. Toch was Franklin wel al bekend bij het publiek, want hij zette zich in voor zijn woonplaats Philadelphia, door onder andere een bibliotheek, een ziekenhuis, en een school te laten bouwen. Die school werd later de Universiteit van Pennsylvania. Als je naar deze levensloop kijkt, is het misschien vreemd dat Franklin besloot op een nacht een levensgevaarlijk experiment uit te gaan voeren.

Op 10 mei 1752 deed de Amerikaan dat echter wel. Volgens het verhaal stond hij toen met zijn vlieger in een storm te wachten tot de bliksem in zou slaan op het stuk speelgoed. Het was een experiment dat niet zonder gevaren was. Bij een eerdere poging, gedaan in Frankrijk, werd Georg Wilhelm Richmann geëlektrocuteerd. Toch probeerde Franklin het opnieuw. In tegenstelling tot Richmann’s vlieger werd die van Franklin uiteindelijk niet direct geraakt. De bliksem die insloeg schampte de vlieger alleen maar, waardoor de elektriciteit makkelijker te vangen was in een zogenaamde Leyden Jar. Dat redde Franklin’s leven.
De Leyden Jar was daarna in staat om de negatief geladen deeltjes van de bliksem vast te houden, wat bewees dat bliksem pure natuurlijke elektriciteit is. Zo bewees Franklin wat men al jaren vermoedde, maar wat men ook maar niet keihard kon bewijzen.

Mysterie
Het is een mysterie of Benjamin Franklin echt met een vlieger bliksem heeft proberen te vangen, of met iets anders. Als Franklin daadwerkelijk met een vlieger buiten heeft gestaan, is het een wonder te noemen dat hij het heeft overleefd. Wat hij anders zou hebben gebruikt, is trouwens onbekend.

Giordano Bruno ter dood veroordeeld

NaamloosVandaag in 1600 wordt de wetenschapper Giordano Bruno ter dood veroordeeld. Bruno is niet zo bekend als tijdgenoot Galileo Galilei, maar onderging wel het lot dat Galilei net ontkwam.

Giordano Bruno was één van de eerste astronomen die vaststelde dat het heelal oneindig is,  en dat er mogelijk meer sterrenstelsels zijn. Die sterrenstelsels draaiden bovendien net al de Melkweg allen om hun eigen zon heen. Met die stelling keerde de Italiaan zich af van de theorie dat het heelal om de Aarde heen draait, en zelfs van de theorie dat als het heelal niet om de aarde heen draait het nog altijd maar één zon heeft.

Giordano’s theorieën klinken misschien heel logisch voor ons, maar in de 17de eeuw was niet iedereen het ermee eens. Giordano Bruno kreeg het door zijn stellingen aan de stok met de machtigste organisatie van die tijd: de Kerk.

Reizen
De tijd waarin Giordano Bruno leefde, was ingewikkeld. De wetenschap begon te groeien, maar de kerk was nog bijzonder machtig en bovendien zeer conservatief. Die moest niets hebben van al die nieuwe theorieën.
Tijdens zijn leven werd de wetenschapper echter niet geroemd om zijn wetenschappelijke stellingen, maar om iets veel ‘simpelers’. Giordano Bruno had namelijk een feilloos geheugen en kon moeiteloos hele theorieën, filosofische teksten, en wiskundige formules uit zijn hoofd opnoemen. Sommige mensen stelden dat hij zo goed was in dingen onthouden door het gebruik van magie. Grappig genoeg gaan twee van Bruno’s wetenschappelijke boeken over het concept van magie.

Arrestatie
Giordano Bruno gaf lange tijd les in Duitsland, maar keerde op 43-jarige leeftijd terug naar Italië omdat hij was gevraagd privé-leraar te worden. Zijn leerling was echter zo ontevreden over de lessen dat hij wraak nam door Bruno aan te geven bij de Venetiaanse Inquisitie! Bruno werd aangeklaagd vanwege zijn ‘ketterse theorieën’, maar pleitte zo goed dat hij onschuldig werd bevonden. Als de straf tenminste ooit uit was gesproken… Want voordat dat gebeurde beval Rome dat de astronoom aan hen moest worden uitgeleverd. Rome was aanzienlijk conservatiever dan Venetië, en het lukte Bruno niet de rechters te overtuigen dat zijn theorieën puur filosofisch waren en niet theologisch. Uiteindelijk had hij nog één mogelijkheid: openlijk zijn theorieën terug te nemen. Bruno weigerde dit  en werd daarop op 8 februari 1600 ter dood veroordeeld, hij stierf op 17 februari op de brandstapel.

Galileo Galilei kreeg tijdens zijn eigen rechtszaak in 1633 dezelfde keuze als Bruno, de kerk bevond hem schuldig maar hij zou worden vrijgesproken als hij zijn uitspraken terug nam. Waar Bruno weigerde en stierf, nam Galilei zijn woorden wel terug.

De werkelijkheid van fantasie

De letters op de pagina’s verdwijnen terwijl ik lees, mijn vingers slaan als robots de pagina’s om. Voor me verschijnen bossen, ik ruik de geur van gevallen bladeren, ik voel de kou op mijn huid. Terwijl ik zit te lezen, verdwijn ik in deze hele andere wereld. Mijn fantasie zuigt me de pagina’s in.

Meestal wordt fantasie weggeschreven als iets kinderlijks. Of iets voor mensen met creatieve beroepen. Fantasie is echter veel meer dan dat. Het zorgt er namelijk ook voor dat je je werksituaties kunt voorstellen, of een gezicht van een oude schoolvriend kunt herinneren. Dromen ontstaan ook uit onze fantasie, waardoor ze geheel vervormd zijn in vergelijking tot de werkelijkheid. Fantasie is dus niet iets ongrijpbaars, het is een actief gedeelte van het menselijk geheugen. Het gedeelte dat je in staat stelt om hypotheses te bedenken, dingen voor te stellen die je kunt gaan maken (voor de creatievelingen onder ons), planningen te maken en die je zelfs helpt bij het leren van talen, aldus Jim Davies, Hoofd van het Science Imagination Laboratory van de Carleton University.

De Muzen: godinnen van kunst en wetenschap, en bronnen van inspiratie. Wikipedia: Jastrow

Wetenschap
Fantasie is dus iets veel minder vaags dan je altijd maar dacht. En het is zeker niet iets dat ‘alleen creatieve mensen hebben’. Joel Pearson, verbonden aan de University of New South Wales, stelt dat het vermogen tot fantaseren één van de meest raadselachtige processen in de wetenschap is. Dit ‘mysterie’ stelt ons zelfs in staat om dingen voor te stellen, die (nog) niet bestaan. Sterker nog, Pearson stelt (net als Davies) dat fantasie ook essentieel is om hypotheses te bedenken en dus gaan wetenschap en fantasie hand in hand. De gemiddelde wetenschapper wil het misschien niet horen, maar die briljante theorie die hem de Nobelprijs opleverde is dus ontstaan uit pure verbeeldingskracht.

Psychologisch
Fantasie is niet alleen iets dat je in het dagelijks leven gebruikt, maar ook iets dat van psychologisch belang is. Ik ontspan als ik een boek lees en ‘verdwijn’ in de wereld tussen die regeltjes. Maar dat is wel een heel letterlijk voorbeeld van fantasie. Het vermogen tot verbeelding kan je namelijk ook rottige situaties rooskleuriger laten inbeelden. Sandra Jovchelovitch, professor aan de London School of Economics en Political Science, gebruikte verbeeldingsvermogen om een betere wereld voor kinderen in sloppenwijken te bouwen. Volgens Jovchelovitch helpt het als kinderen hun dromen voor de toekomst kunnen uitwerken in de werkelijkheid. Fantasie helpt kinderen de wereld van geweld en armoede te vergeten en maakt hen hoopvol en energiek om te werken aan hun eigen toekomst door bijvoorbeeld hun best te doen op school of verstandigere keuzes te maken. Volgens sommige wetenschappers is de evolutie van de mensheid op die manier ook gestimuleerd, wat wordt gesteund door de ontdekkingen van muurschilderingen, sieraden en andere uitingen van creativiteit en fantasie.

Werkelijkheid
Fantasie, verbeeldingskracht, is dus van een wezenlijk belang in de gedachtegang van mensen en eigenlijk iedereen die wel eens diep moet nadenken over een onderwerp of die een agenda probeert in te plannen. Ineens is ‘fantasie’ een veel minder vaag onderwerp dan het altijd leek. Denk daar maar eens over na, de volgende keer dat je wakker wordt uit die vreemde droom over rondrennen op straat in je onderbroek…

De feiten over Jack the Ripper

JacktheRipper1888[1]Een donkere, regenachtige nacht en het is stil in de straten van Londen. Waar het normaal wemelde van de prostituees en hun klanten, is nu niemand te zien. Een moordenaar met de naam Jack the Ripper maakt de straten onveilig. Hij heeft het bloed van vijf vrouwen aan zijn handen.

126 jaar geleden struinde Jack the Ripper door de straten van Londen. Niemand wist wie hij was, en hij is nooit betrapt. Wel vermoordde hij op gruwelijke wijze vijf vrouwen, allen prostituees. De moorden werden nooit opgelost en van de dader ontbrak ieder spoor, tot deze week! Want na ruim een eeuw is Jack the Ripper eindelijk geïdentificeerd als: Aaron Kosminski. Kosminski was geen onbekende van de politie, hij was in 1888 één van de drie hoofdverdachten van de moorden, maar destijds kon nooit bewezen worden dat hij het was.

Nu wel. Want in 2007 kocht de Britse zakenman Russell Edwards een sjaal die afkomstig was van één van de vermoorde vrouwen. Erop werd bij nieuw onderzoek niet alleen bloed, maar ook sperma gevonden. Met modern DNA-onderzoek gedaan door DNA-expert Jari Louhelainen, en het DNA van een familielid van Kosminski heeft Jack the Ripper nu eindelijk zijn echte naam terug!

Kosminski
Aaron Kosminski was met zijn familie gevlucht uit Polen, vanwege het antisemitische geweld van de Russen. Hij was een paranoïde schizofreen die leed aan hallucinaties, waar destijds natuurlijk nog geen medicijnen voor waren. Wel werd hij vlak na de laatste moord opgesloten in een gesticht. Daar stierf hij op 53-jarige leeftijd.
Scotland Yard, die de moorden probeerden op te lossen, hadden Kosminski al lange tijd in de kijker als zijnde de moordenaar. In de negentiende eeuw ontbrak echter elke vorm van moderne techniek waarmee zijn aanwezigheid op de plaats delicten kon worden vastgesteld.

Maar nu we dit weten, wie weet er eigenlijk meer over Jack the Ripper? Hier tien interessante feiten over de meest mysterieuze moordenaar van Londen:

  1. Er vonden in 1888 elf moorden plaats in het district ‘Whitechapel’ (gelegen in Londen). Slechts vijf van die moorden konden worden verbonden met ‘Jack the Ripper’. Maar er werd wel geloofd dat de andere zes ook door de moordenaar waren gepleegd.
  2. Prins Albert Victor, de kleinzoon van de toenmalige koningin van Engeland (koningin Victoria), was tijdens het gehele onderzoek één van de belangrijkste verdachten. Samen met de beroemde schilder Walter Sickert en ex-premier William Gladstone.
  3. Geweld jegens prostituees was niet ongewoon in de negentiende eeuw. Velen werden mishandeld, gewurgd, neergestoken en verkracht. Soms werden ze ook vermoord door bendes die ‘beschermgeld’ eisten van bordelen. Dit was de eerste serie moorden op prostituees waarbij werd gedacht aan één dader. Vanwege dergelijk geweld durfde niemand naar de politie te gaan na de moorden, ook al waren er waarschijnlijk wel ooggetuigen.
  4. De naam ‘Jack the Ripper’ komt van een brief die aan Scotland Yard geschreven was, door iemand die zei de moorden te hebben gepleegd. Erna volgde nog enkele brieven, geadresseerd aan hoogstaande leden van de gemeenschap. Aan de echtheid van de brieven is altijd getwijfeld.
  5. Officieel is de zaak nog steeds open, een zogenaamde ‘cold case’. Scotland Yard heeft nog niet gereageerd of de zaak nu echt gesloten is.
  6. Bij drie van de vijf slachtoffers sneed Jack the Ripper de baarmoeder en andere organen uit het slachtoffer. Vanwege dit snijwerk werd gedacht dat de moordenaar een dokter was, en dus een hoogstaand lid in de bevolking. Dokters spraken dit echter tegen vanwege het slordige werk.
  7. Twee keer werd gedacht dat de moordenaar weer terug was, in 1889 en 1891. Bij de laatste moord werd een matroos opgepakt en haalde Londen opgelucht adem bij het idee dat de mysterieuze Jack the Ripper was opgepakt. De politie heeft hem echter nooit de andere moorden ten laste gelegd.
  8. Op basis van de brieven die gestuurd werden, en leuzen die op muren bij de slachtoffers werden achtergelaten, werd geloofd dat de moorden antisemitisch van aard waren. De politie wilde echter een ‘oorlog’ voorkomen in een wijk die door veel Joodse migranten werd bewoond en poetste de leuzen weg voor iemand ze kon zien.
  9. De druk op de politie was zo groot tijdens de zaak dat Scotland Yard en de Londen Police, onderling strijd kregen over wiens taak het was ze op te lossen. Zelfs hoogstaande officieren werden zwart gemaakt jegens het publiek en de politiek.
  10. Jack the Ripper is de eerste seriemoordenaar waarbij een ‘MO’ is vastgesteld, een werkwijze die elke keer hetzelfde is. Zijn slachtoffers waren allen prostituees tussen de 30 en 40. Verder sloeg hij alleen toe vroeg in de ochtend, tijdens het weekend of een feestdag. En alle slachtoffers waren in de onderbuik gestoken en daar zwaar mishandeld.

Jack the Ripper was jarenlang inspiratie voor vele boeken, films en muzieknummers. Een beroemdere moordenaar heeft er tot op het heden in Engeland niet rondgelopen.

© 2017 Leest&Maakt 't

Theme by Anders NorenUp ↑

error: Content is protected!!