Tag: Tachtigjarige Oorlog

Koning Filips II – Vandaag in

Vandaag in 1556 bestijgt Filips II de troon van Spanje, en daarmee ook de troon van Nederland. Zijn rijk zal tijdens zijn regeerperiode echter behoorlijk verkleinen.

Het was Filips II die de Tachtigjarige Oorlog met Nederland begon, en wiens Armada streed tegen Elizabeth I van Engeland. Hier zijn enkele bijzondere, en interessante wapenfeiten van de Spaanse koningstelg.

  1. Op dat moment dat Filips II koning van Spanje werd was hij al een jaar Heer der Nederlanden, een titel waar zijn vader eerder afstand van had gedaan in de hoop de opstandige Nederlanden tevreden te stemmen.
  2. De bijnaam van Filips wordt al snel “De Voorzichtige“. De koning was zo bang dat hij al zijn eventuele misstappen zou moeten verantwoorden aan God, dat hij lang onderzoek deed en diep nadacht over elke beslissing die hij moest nemen. Het zorgde voor een zeer trage besluitvorming binnen zijn rijk.
  3. Filips II wantrouwde iedereen om hem heen, en schuwde geen  harde maatregelen om zichzelf en zijn rijk te beschermen. Dat bewees zich in de moord op voormalig minister Juan de Escobedo, die op bevel van de koning was uitgevoerd.
  4. Prins Don Carlos had zo’n enorme hekel aan zijn vader dat hij zich aansloot bij de opstand in Nederland en Duitsland, wat ervoor zorgde dat zijn vader hem uiteindelijk liet arresteren. De prins overleed in gevangenschap, onder mysterieuze omstandigheden.
  5. Gehaat in Nederland, maar geliefd in Spanje. Filips II stak veel moeite (en geld) in de kunsten en architectuur, waardoor de Spaanse Gouden Eeuw van de grond kwam en Europese kunstenaars enige tijd hun blik naar Spanje wendde om daar stijlen en technieken te ontwikkelen.
  6. Als koning zag Filips het als zijn plicht de wereld te “bevrijden” van de reformatie, en dus was de Britse koningin Elizabeth I een doorn in het oog. De koning stuurde zijn vloot, de onoverwinnelijke Armada, naar Engeland om het in te nemen. Wat Filips niet verwacht had, was dat Elizabeth en haar leger de helft van zijn schepen tot zinken zou brengen in  één slag.
  7. Filips II was een diepgelovig man, maar als koning lag hij constant overhoop met de paus. Elke paus die aantrad tijdens de regeerperiode van de Spaanse koning kreeg ruzie met hem, wat soms kwam door een botsing tussen persoonlijkheden, en soms omdat Rome gematigder was tegen protestanten dan Filips.
  8. Filips verloor tijdens zijn regeerperiode een flink stuk van zijn rijk, waaronder Nederland en Duitsland, maar won ook veel slagen. Zo was het onder zijn leiding dat het Ottomaanse Rijk de eerste grote nederlaag werd toegebracht, waarmee de groei van het sultanaat een halt werd toegeroepen.

Tachtigjarige Oorlog begint – Vandaag in

NaamloosVandaag in 1568 begint de Tachtigjarige Oorlog. De jarenlange opstand eindigt in de onafhankelijkheid van Nederland, van het machtige Spaanse rijk.

Nederland was sinds 1482 deel van het grote Habsburgse Rijk maar had altijd redelijk zijn eigen koers kunnen bepalen onder landvoogden die de regels niet zo streng handhaafden. Totdat de Spaanse keizer Karel V plaatsnam op de troon, en besloot dat de landvoogden niet langer deugden en dat hij zelf zijn gehele rijk zou regeren. Met één pennenstreek lijfde hij al zijn gebieden daarmee onder zijn gezag in, waaronder ook de Lage Landen. Het was een juk dat de Nederlanders al snel als ondraaglijk beschouwden, en toen Karel’s zoon Filips II de troon besteeg was het genoeg geweest. Nederland kwam in opstand, Nederland wilde onafhankelijkheid!

Alva
Waar Karel V nog enige tolerantie had getoond tegenover Nederland, dat nu eenmaal enige vrijheid in handel en denken gewend was, was Filips II van Spanje aanzienlijk minder vriendelijk. Onder andere het Protestantisme, dat in Nederland in opmars was, was deze katholieke koning een doorn in het oog. Dat de Nederlandse adel daarnaast het lef toonde om protestbrieven over Spaanse besluiten aan Filips II te schrijven, was iets anders dat de vorst niet erg kon verdragen. Daarop stuurde hij zijn rechterhand, Hertog Alva, naar Nederland met één simpele opdracht: de hertog moest afrekenen met iedereen die ook maar één geluid tegen Spanje liet horen!
Samen met 10.000 soldaten begon Alva aan een zeer agressieve, en bloederige campagne om Nederland ‘te bevrijden’ van ketters en verzetsstrijders. Alva liet mensen oppakken, martelen, en veroordelen tot de brandstapel of tot publieke onthoofding. Zelfs de adel was niet veilig voor zijn zogenaamde Bloedraad, onder andere de hertogen Van Egmond en Van Horne stierven met hun hoofd op het hakblok van de beul.

Maar waar de angst had moeten regeren, gebeurde het tegenovergestelde. Hoe harder Alva ingreep, hoe meer het verzet tegen de Spanjaarden groeide. Alva’s veroordeling aan het adres van prins Willem van Oranje was de druppel. Alva liet de prins bij verstek (hij was naar het buitenland gevlucht) als ketter ter dood veroordelen, waarop Nederland de wapens opnam.

Begin
In het Groningse Heiligerlee verzamelden op 23 mei 1568 3000 soldaten en 300 ruiters, met aan het hoofd de graven Lodewijk en Adolf van Nassau. Hoewel de Spanjaarden in de meerderheid waren, werden ze in een korte, maar felle slag verslagen door het leger van de Prins van Oranje. Deze nederlaag was het begin van de massale opstand tegen Spanje, een opstand die wij nu kennen als: de Tachtigjarige Oorlog.

Op 15 mei 1648 kwam de oorlog uiteindelijk ten einde, door de ondertekening van de Vrede van Münster. Sinds die dag is Nederland een aparte staat, waar de Spaanse koning geen enkele zeggenschap meer over heeft.

Dertigjarige Oorlog
Op 23 mei 1618, tijdens de Tachtigjarige Oorlog dus, brak in het Heilige Roomse Rijk de Dertigjarige Oorlog uit. Deze godsdienstoorlog tussen de katholieken en protestanten sleepte in de 17de eeuw geheel Midden-Europa mee in een bloedige strijd waarin ook Zweden en Frankrijk betrokken raakten. Door het uiteenvallen van het Duitse Rijk nam Nederland aan het einde van de Tachtigjarige Oorlog echter een handelspositie in die zou resulteren in de Gouden Eeuw.

Begin van de Beeldenstorm – Vandaag in

NaamloosVandaag in 1566 begon de beruchte Beeldenstorm. De ongeregeldheden zorgden ervoor dat vele beelden en andere religieuze kunst vandaag de dag niet meer bestaan.

De Beeldenstorm was het begin van een grote, gewelddadige opstand van de Nederlandse protestanten tegen de katholieken. De opstand vond plaats na jarenlange vervolgingen door de katholieke kerk, waarbij protestanten vaak op de brandstapel eindigden als ketters. Het vernietigen van de beelden en kunst, was doordat de protestantse predikers stelden dat in de Bijbel stond dat het vereren van beelden en schilderijen ‘afgoderij‘ was.

Stukslaan
Op 10 augustus 1566 slaat de vlam in de pan. In Steenvoorde trekken twintig protestanten na een hagenpreek van prediker Sebastiaan Matte naar het lokale klooster en breken de hele boel af.  Naast de verwoeste kunstwerken, werd aanwezig geld en zilver gestolen. In de week die volgde werden nog honderden kerken en kloosters in het huidige België verwoest. In Ieper is op 16 augustus een aanval van ‘ketters’ op alle kerken en kloosters in de stad genoteerd. Mannen, vrouwen, kinderen, iedereen deed mee met het kapotslaan van standbeelden, orgels en altaren, het stukscheuren van schilderijen en boeken en het stelen van het zilver. Het stadsbestuur van Ieper greep niet in tijdens de aanval, bang dat het geweld zich tegen hen zou keren. In Amsterdam sloeg de vlam in de pan toen handelaren stukken marmer en albast van kapotgeslagen beelden uit Antwerpen lieten zien aan geïnteresseerden. Niet altijd vluchtte het stadsbestuur, in bijvoorbeeld Brussel, Rotterdam en Haarlem wisten ze te voorkomen dat alles verwoest werd.

Vaak werkten de ‘beeldenstormers‘ in kleine groepen, niet groter dan twintig mensen en velen van hen waren mensen die het gebruikten om kostbaarheden te stelen. Maar het geweld trok vooral heel erg veel toeschouwers, die allemaal op de hand van de verwoesters waren.

Legaal
De Beeldenstorm kwam in september 1566 tot een einde, een spoor van steengruis en as achter zich latend. In de eerste instantie was het geweld succesvol. Margaretha van Parma, landvoogdes van Nederland onder de Spaanse koning Filip II, was zo geschrokken van het geweld dat ze prompt de hagenpreken legaliseerde. Protestanten konden nu ongestoord naar hun bijeenkomsten gaan. Enkele kerken die gestript waren van alle kunst, werden daarop door de calvinisten ingewijd. Ineens stonden katholieke en protestantse kerken naast elkaar!

Alva
Deze relatieve vrede was niet van lange duur. In het voorjaar van 1567 werden alle ingevoerde wetten weer teruggedraaid en klopte Hertog van Alva op de deuren van Nederland. Het gevolg was nog strengere vervolgingen van protestanten, meer martelingen en nog meer brandstapels. Maar ook meer woede en opstand. Toen de Graaf van Egmont en de Graaf van Horne werden veroordeeld en terechtgesteld voor de Beeldenstorm in hun gebieden, sloeg opnieuw de vlam in de pan. In 1572, met Willem van Oranje als leider, begon de Nederlandse Opstand die resulteerde in de Tachtigjarige Oorlog. In 1648 werd Nederland officieel onafhankelijk van Spanje, en daarmee was de godsdienststrijd gewonnen.

Modern
Wij zien de Beeldenstorm als iets van lang geleden, maar er lijkt de laatste tijd exact hetzelfde te gebeuren in het gebied dat in handen is van de IS. De organisatie is hard bezig om eeuwenoude archeologische resten af te breken onder datzelfde argument van ‘afgoderij’…

© 2018 Leest&Maakt ‘t

Theme by Anders NorenUp ↑

error: Content is protected!!