Tag: Schotland (page 1 of 2)

Macbeth sterft – Vandaag in

Vandaag in 1057 is Macbeth overleden. Deze Schotse koning zou door Shakespeare wereldberoemd worden. 

Het verhaal van het beroemde toneelstuk Macbeth, dat aan het begin van 1600 door Shakespeare werd geschreven, was niet volledig uit de duim gezogen. Zes eeuwen voordat de Britse toneelschrijver zijn pen oppakte was Macbeth MacFindlaech namelijk echt aan de macht gekomen door zijn neef Duncan te vermoorden.

Schotland
Macbeth’s verhaal verschilde niet eens zo heel erg veel met dat van Shakespeare: Macbeth MacFindlaech was waarschijnlijk één van de laatste Gaelische koningen van Schotland, en hij kwam wel degelijk aan de macht door moord. Als kleinzoon van een koning, en zoon van een graaf, was Macbeth grootgebracht met het idee ooit een hoge functie te bekleden. Dat duurde echter langer dan gepland, Macbeth kwam uiteindelijk pas aan de macht toen hij koning Duncan I in de strijd wist te verslaan. Uiteindelijk zou Macbeth 17 jaar over Schotland regeren, een tijd waarin hij de verspreiding van het christendom aanmoedigde, en waarin hij opkwam voor vrouwen door hen onder andere dezelfde erf-rechten te geven als mannen.

Macbeth’s ondergang kwam uiteindelijk, net zoals in Shakespeare’s verhaal, door zijn bloedeigen neef Malcolm, die de Engelsen over had gehaald dat hij een betere koning zou zijn dan Macbeth. Dit leidde tot oorlog, en in 1057 werd Macbeth door Malcolm’s mannen gedood in de Slag om Lumphanan.

Engeland
Hoewel de precieze datum waarop Macbeth voor het eerst werd opgevoerd niet bekend is, denkt men dat het samen ging met het staatsbezoek van Christiaan IV van Denemarken aan diens schoonzoon James I van Engeland. En deze James was mogelijk de inspiratie geweest voor Shakeaspeare’s beroemde toneelstuk. James I van Engeland was namelijk net als Macbeth een Schot (hij regeerde op hetzelfde moment als koning James VI over Schotland) die graag één groot Brits rijk wilde stichten. James I/VI was echter, in tegenstelling tot Macbeth, een zeer onpopulaire koning, zo erg zelfs dat er ooit is geprobeerd hem en zijn gehele parlement op te blazen.

De link met het staatsbezoek komt door het toneelstuk zelf. Macbeth is doordrenkt van verwijzingen naar James I/VI en Christiaan IV. Zo was Macbeth in Shakespeare’s verhaal directe familie van veel Schotse helden waar ook James I/VI zei van af te stammen, en de heksen speelden in op de bijgelovigheid van Christiaan IV. Onder zijn bevel zouden de heksenvervolgingen in Denemarken weer opnieuw oplaaien.

Vloek
Macbeth MacFindlaech was in verhouding een hele gewone Schotse vorst, maar het toneelstuk had heel wat meer effect. Het verhaal ging zo niet alleen over ongeluk en tragedie, ook het daadwerkelijke toneelstuk werd behoorlijk geplaagd door pech. Het was zelfs zo erg dat al snel het gerucht ging dat Shakespeare echte zwarte magie had gebruikt voor de bezweringen die de heksen op het toneel opzeiden. De Vloek van Macbeth zou nog altijd over (moderne) versies van het toneelstuk hangen, en daarom wordt de naam Macbeth nooit achter de schermen uitgesproken.

De lange beschrijving van de Schotse marsen

Schotland en ik hebben iets met elkaar, vandaar dat ik er graag op vakantie ga. In De Schotse Marsen schrijft Rory Stewart over zijn eigen liefde voor het land, en diens geschiedenis, flora, en fauna (je weet wel: schapen).

Schotland kent een lange geschiedenis. Eentje die veel verder teruggaat dan die van de mensen. Dat het land is opgedeeld in twee delen, die ieder uit een heel ander tijdperk stammen, is al ronduit fascinerend maar als je daar dan ook jaren aan oorlogen en mysterieuze volkeren aan toevoegt, dan kun je mij in ieder geval wegdragen.

Lopen
Wandelingen zijn vaak bronnen geweest voor literatuur, voor boeken, voor gedichten. Eerder werd Engeland en diens geschiedenis al besproken in De oude wegen, en nu is er een boek dat zich volledig focust op het gebied tussen Schotland en Engeland. Deze ‘Borders’ zijn voor de gewone reiziger misschien niet iets dat je snel op zou merken, maar voor historici zijn ze behoorlijk interessant door de complexiteit die de latere verhoudingen tussen de twee landen goed weergeven. En wanneer je door ze heen loopt, heb je aanzienlijk meer tijd om daarover na te denken en ernaar op zoek te gaan. Dus dat doet Stewart dan ook, en dat is waar De Schotse Marsen over gaat. Over zijn zoektocht naar de geschiedenis, en naar het precieze startpunt van de Schotse en Engelse identiteit als losse entiteiten.

Details
Er is slechts één nadeel aan De Schotse Marsen, en dat is dat geschiedenis en natuur niet erg tastbaar zijn in een boek. Een beschrijving is prachtig, laat veel over aan de eigen fantasie, maar dat werkt beter in romans waar geen al-bestaand-landschap wordt besproken. Om alles toch nog zo begrijpelijk mogelijk te maken, is Stewart al snel met ellenlange beschrijvingen van grassoorten, de verschillen tussen velden en gebieden, en de beschrijving van schapen bezig. Want schijnbaar is er weinig anders te vinden in Schotland aan dieren dan schapen. Steeds maar weer die schapen!

Diagonaal lezen is dan ook aantrekkelijk, gewoon om erdoor heen te komen. Het is mogelijk om dat te doen, en toch de essentie van het boek te begrijpen. En daarmee enige essentie van het conflict tussen Engeland en Schotland. Want hoewel Stewart vooral over het verleden spreekt, kaart hij daarmee ook enkele problemen uit het heden aan. Het verschil tussen beiden landen gaat veel verder terug dan velen mogelijk denken. En dat is voor sommigen wel iets om over na te denken, om te kijken of we van het verleden iets kunnen leren voor de toekomst.

De Schotse marsen
Zijn vader leerde Rory Stewart lopen en nam hem als kind mee op wandeltochten langs de Chinese Muur en door de Maleise jungle. Nu is vader 89, en trekken vader en zoon er nog eenmaal op uit, langs de Marsen, het grensgebied tussen Engeland en Schotland. Vader arriveert vanuit Schotland, in tartanruit; zoon vanuit zijn huis in het Engelse Lake District, met zijn Punjabi-wandelstok die hij gebruikte tijdens zijn wandeltocht door Afghanistan. Tijdens hun wekenlange tocht van ruim 500 kilometer (zoon te voet, vader meestal per auto) tasten ze de verschillen af tussen Engeland en Schotland, te midden van een verstild landschap en halfvergeten dorpjes. Oog in oog met de Muur van Hadrianus delen ze hun oorlogservaringen: vader in Normandië (1944) en Vietnam, zoon in Irak en Afghanistan. Hun odyssee ontwikkelt zich tot een geschiedenis van de natie, een anatomie van het landschap, een kroniek van het hedendaagse Groot-Brittannië en een intiem portret van twee geboren avonturiers, een vader en een zoon. Stap voor stap proberen ze de traditionele wereld om zich heen te verzoenen met hun eigen onconventionele levens.

Rory Stewart. De Schotse Marsen / Prometheus / 9789044632576

Schotland wordt groter – Vandaag in

Vandaag in 1472 wordt het grondgebied van Schotland een stukje groter, doordat de eilanden Orkney en Shetland onderdeel worden van het land.

Noorwegen, het land van de Vikingen. Zeerovers, piraten, maar wat men soms vergeet is dat de Noormannen ook erg goed waren in het innemen van land. Dat lot onderging Schotland al in de 8ste eeuw, toen de eerste Vikingen aan land kwamen op de eilanden Orkney en Shetland. Vanaf daar begonnen ze de oorspronkelijke Picten meer en meer het vuur aan de schenen te leggen, tot een groot deel van het huidige Schotland in handen van Noorwegen was. Sommige delen gingen vaak van hand tot hand, maar Orkney en Shetland bleven zo lang Noors (tot in de 15de eeuw) dat de sporen van de Vikingen, daar uiteindelijk wortels bleken te zijn.

Noorwegen
Shetland  en Orkney waren vanaf de eerste invasie interessant voor de Noormannen, omdat de eilanden als rustplek tussen Noorwegen en Schotland konden dienen, en ook omdat het goede uitvalsbases bleken te zijn voor plundertochten. Bovendien bleken de eilanden geschikt voor (kleinschalige) akkerbouw en veeteelt, de eilanden werden immers al in de Neolithische periode en Bronstijd bewoond. Toen de eerste Vikingen er aan kwamen was het eiland echter verlaten, dus de inname ging ook nog eens moeiteloos.

De Vikingen, piraten van oorsprong, voelden zich al snel thuis op het eiland. Omdat het dichterbij Schotland dan Noorwegen lag, was het voor de Noorse koning lastig om er invloed uit te oefenen en dus konden de hoofdmannen er zelf de dienst uitmaken. Het was een wetteloze plek, waar niemand een Viking vertelde wat hij moest doen. Pas in 1194 pikte de Noorse koning deze ongehoorzaamheid niet langer, en lijfde hij de eilanden in bij zijn rijk door er een afgezant van de troon te stationeren. Orkney en Shetland zouden nooit meer autonoom worden bestuurd.

Schotland
In 1472 waren de eilanden Noors grondgebied, maar er was in de eeuwen sinds de ‘verovering’ iets veranderd. Niet alleen Noorwegen was een koninkrijk, Schotland was het inmiddels ook en die Schotse koning wilde een verbond met zijn Noorse collega. Om dat verbond te sluiten, zou James III van Schotland trouwen met de dochter van de Noorse (en Deense) koning Christiaan I.
Een huwelijk was geen normale aangelegenheid voor edelen, en zeker niet  voor koningen en prinsessen. Er moest een bruidsschat worden betaald! Koning Christiaan I was echter niet staat om het gevraagde bedrag van 80.000 guilders in één keer te betalen en bood James III daarom de eilanden Orkney en Shetland als onderpand aan. Na jaren bleek de Noorse koning nog steeds niet in staat te zijn te betalen, en dus was de Schotse koning ineens heerser over twee hele nieuwe stukken land.

Zo werden de inwoners van Orkney en Shetland van de ene op de andere dag Schotse staatsburgers. Hoewel de eilanden sindsdien altijd deel geweest zijn van Schotland, worden ze door veel Schotten nog altijd beschouwd als ‘een beetje anders’. De Scandinavische ‘roots‘ van de eilanden zijn nooit verdwenen, het is bijvoorbeeld de enige Schotse plek waar het Scandinavische vuurfeest Up Helly Aa wordt gevierd.

Monster van Loch Ness – Vandaag in

NaamloosVandaag in 565 wordt het Monster van Loch Ness voor het eerst gezien. De Ierse monnik Columba voorkomt die dag dat het monster één van zijn volgelingen opeet.

Toen Columba voor het eerst naar Schotland kwam, was hij nog een gewone monnik met de taak om de heidense Scotten en Picten te bekeren tot het christendom. Dat kostte veel moeite want de rebelse Scotten en Picten moesten weinig hebben van deze nieuwe godsdienst.

Monster
Het verhaal gaat dat Columba op weg was naar één van de koninkrijken van de Picten, dat in de buurt van het huidige Inverness lag. Om daar te komen moest hij langs het meer dat wij nu kennen als Loch Ness. In Loch Ness wordt door de lokale bevolking veel gevist, maar het vissersbootje dat Columba’s aandacht trekt dobbert wat doelloos rond met niemand aan boord. De monnik beveelt één van zijn lokale volgelingen het bootje voor hem te halen, waarop de man zich in het water waagt. Als de man halverwege het meer is, verschijnt er ineens een verschrikkelijk monster aan het oppervlakte dat zich op de man wil storten. Iedereen denkt dat het laatste uur geslagen heeft als Columba in het water stapt. Hij schreeuwt het monster toe en beveelt het zijn volgeling met rust te laten en te vertrekken naar de diepten van het meer, waarna hij een kruis slaat. Het wezen deinst daarop achteruit en verdwijnt weer onder water.

Archeologie
Jaren na zijn dood werd Columba door de kerk heilig verklaard vanwege zijn heldendaden, en ruim honderd jaar na zijn dood was het de monnik Admanan die alles over het leven van de heilige opschreef. Dat boek is de eerste bron waarin men leest over het watermonster dat in Loch Ness leeft. Maar het is zeker niet het eerste of zelfs het laatste verhaal. Watermonsters zijn de Picten en Scotten niet vreemd en tijdens archeologische opgravingen zijn dan ook gegraveerde stenen gevonden die een soort waterbeest laten zien. Één van de theorieën over de stenen is dat dit het monster van Loch Ness of dat van Loch Morar is, hoewel dat nog altijd niet bevestigd kan worden. Andere monsters in de Schotse mythes zijn de kelpies, die hun slachtoffers laten verdrinken en dan opeten.

Foto
Ook in onze tijd wordt het monster van Loch Ness, ook wel Nessie genoemd, nog wel eens gespot. De beroemdste foto van het watermonster werd in 1934 geschoten, door R.K. Wilson. Deze foto zorgde voor de theorie dat Nessie de laatste plesiosaurus ter wereld zou zijn. Inmiddels is echter bekend dat de hele foto nep is, en dat ‘Nessie’ een stukje speelgoed was dat heel erg slim gefotografeerd is. Ondertussen houden de mensen die rond Loch Ness wonen wijselijk hun mond dicht over de echtheid van het monster. Nessie is namelijk één van de grootste toeristische trekpleisters van Schotlanden dus een bron van inkomsten.

Nieuwsgierig naar Nessie? Er is een live webcamverbinding waarop je het meer dag en nacht kan zien.

Schotse whisky wordt bekend – Vandaag in

Wikipedia: André Karwath

Wikipedia: André Karwath

Vandaag in 1495 wordt men bekend met de Schotse whisky genaamd Scotch. Op deze dag verschijnt het drankje voor het eerst in de historische bronnen.

Het was broeder John Cor die een brief ontving van de Schotse overheid met daarin het bevel om een hoeveelheid Schotse whisky te maken voor de koning. De koning schreef Cor: ‘To Friar John Cor, by order of the King, to make aqua vitae VIII bolls of malt.’ Dit berichtje, dat bewaard is gebleven in de archieven van de overheid, is het eerste document waarin geschreven wordt over whisky. De drank bestond hoogstwaarschijnlijk al eerder, maar daar is verder geen historisch bewijs van te vinden.
Waarvoor de whisky bedoeld was en hoe malt whisky destijds smaakte weet niemand, wel weten we dat acht bolls genoeg is voor 1500 flessen whisky! De koning plande kennelijk een bijzonder groot feest.

Dus wat weten we over whisky? Nou, sinds die eerste vermelding best wel veel.

  1. Whisky is gemaakt van gerst en oorspronkelijke Schotse whisky staat nu bekend als malt whisky.
  2. Whisky rijpt in eikenhouten vaten, en gedurende dat proces wordt een gedeelte van het vocht in het hout opgezogen. Dat verdampt dan weer aan de buitenkant, wat ervoor zorgt dat in whisky-kelders altijd een speciaal soort damp hangt. Deze damp heet de Angel’s share.
  3. Het verschil tussen whisky en whiskey? Het land van herkomst. Schotse distilleerderijen schrijven van oudsher whisky, en de Canadezen en Japanners hebben dat overgenomen toen ze de Schotse stijl van brouwen besloten te hanteren. Het zijn de Amerikaanse, Ierse, en Australische brouwerijen die er een ‘e’ bijzetten en die tevens whiskey op een andere manier maken.
  4. ‘s Werelds oudste whisky is de Glenovan Special Liquer Whisky, waarvan wordt gedacht dat hij tussen 1851 en 1858 werd gebotteld in Ballindalloch, Schotland. De fles bevat 400 ml whisky en is groen van kleur. Tijdens een veiling werd de fles verkocht voor ruim 18.000 euro!
  5. De duurste fles whisky ooit, is de Macallan M Decanter-Constatine. Deze 6-liter-fles werd in 2014 verkocht voor ruim 552.000 euro. De fles weegt bijna 17 kilo en is onderdeel van een viertal die allen zijn vernoemd naar Romeinse keizers.
  6. Whisky betekent ‘levenswater’. De naam is gebaseerd op het Gaelische uisge beathewat levenswater betekent. Hetzelfde als het aan John Cor geschreven ‘aqua vitae dus.
  7. Er is geen enkel officieel bewijs of whisky beter smaakt met of zonder ijs. De eeuwige discussie hierover is zelfs onder whisky-brouwers nog altijd niet beslecht.
  8. Dankzij whisky brak er ooit een volksopstand uit! In Amerika probeerde de minister van Financiën Alexander Hamilton in 1791 om een hoge belasting op whisky in te voeren. Daarop kwamen de Ierse en Schotse kolonisten in Pennsylvania in opstand. President George Washington en diens leger waren nodig om de opstand neer te slaan en de belasting werd tot 1802 gehandhaafd.
  9. Het is  onduidelijk wie er nou echt als eerste whisky brouwde, en dat is een bron van discussie tussen de Schotten en de Ieren.
Older posts

© 2017 Leest&Maakt 't

Theme by Anders NorenUp ↑

error: Content is protected!!