Tag: non-fictie (page 2 of 2)

De eerstgevallenen is een onderzoeksroman

Bij elke oorlog vallen er slachtoffers. En iemand moet de eerste zijn. Zo ook bij de Eerste Wereldoorlog. De eerstgevallenen in Rusland, in Italië, maar zo ook de eerstgevallen Duitser en Fransman. Die ter aarde vielen dertig uur voordat de oorlog eigenlijk begonnen was. Daar gaat De eerstgevallenen over.

vdi9789023484448[1]Ontmoet Fransman André Peugeot (geen familie van de beroemde auto-maker), een sympathieke docent die zo snel mogelijk de oorlog achter zich wil laten om zich in zijn geboortestreek te vestigen. Daar recht tegenover heb je soldaat en trotse Duitser Albert Mayer, die niets liever doet dan het vaderland te dienen en zijn ouders trots te maken. Zijn hobby is immers de ‘herensport’ paardenrennen. Twee mannen die totaal verschillend zijn, en tegelijk één ding gemeen hebben: de Eerste Wereldoorlog heeft hen beiden, op dezelfde dag en in hetzelfde dorp, het leven gekost.

Theo Toebosch heeft in De eerstgevallenen het verhaal van deze twee jonge mannen uitgewerkt. Beiden nog geen dertig jaar oud toen ze sneuvelden voor respectievelijk Frankrijk en Duitsland. Voorbeelden werden ze, helden. Maar net als vele helden vergingen ze tot stof en weet niemand meer wie ze zijn, ook al waren ze de eerste doden aan Duitse en Franse zijde.

Journalist
De eerstgevallenen heeft alles in zich om een gortdroog verslag te worden van de research van Toebosch. Maar de schrijver, die tevens journalist en archeoloog is, weet beter dan dat. Er bestaan romans, en non-fictie. De eerste is een sappig verhaal, de tweede bestaat uit degelijk onderzoek. Toebosch combineert de twee schrijfstijlen tot een ‘onderzoeksroman’. Zijn verhaal heeft hoofdpersonen: André Peugeot en Albert Mayer, en verhaallijnen. Maar daarnaast is het gebaseerd op onderzoek, vele interviews en laat hij die stap voor stap zien.

Soms gaat hij een stap te diep in op de stof, maar voor de liefhebber van de Eerste Wereldoorlog maakt dat het geheel nog interessanter. Voor wie wel geïnteresseerd is, maar niets weet van ‘The Great War’, is dit een goed beginnetje. In 300 pagina’s leer je wat de oorzaak was, wat de uitkomst en welke tragedie deze oorlog inhield voor de gewone soldaten.

De eerstgevallenen
Op 2 augustus 1914, dertig uur voor de oorlog tussen Duitsland en Frankrijk uitbreekt, komen bij een schermutseling in de buurt van het dorp Joncherey, vlak bij de Frans-Duitse grens, twee soldaten om het leven: de Franse korporaal André Peugeot en de Duitse onderluitenant Albert Mayer.

Beiden zijn officieel aangemerkt als de eerste gevallenen van de Eerste Wereldoorlog – en voor beiden werd na de oorlog een monument opgericht. Theo Toebosch beschrijft de levens van de twee militairen, van de jonge Duitse cavalerist uit een rijk bankiersgezin en de Franse dienstplichtige onderwijzer van eenvoudige komaf.

Wat gebeurde er precies tijdens dat incident bij Joncherey? Tegen welke achtergrond speelde de schietpartij zich af? Hoe is er later met de nagedachtenis van Peugeot en Mayer omgegaan? En wat betekenen ze nu nog voor Frankrijk, Duitsland, Joncherey en hun families? In dat kleine stukje geschiedenis op 2 augustus 1914 wordt de grote tragedie van de hele verdere oorlog gespiegeld.

Theo Toebosch. De eerstgevallenen / De Bezige Bij / €19,90 / 9789023484448

Het stereotype Afrika in Stikvallei

Als iemand aan ‘Afrika’ denkt, verschijnen er al snel plaatjes van magere, weerloze mensen in vodden en grasrokjes voor het netvlies. Het ‘donkere continent’ heeft helaas erg de media tegen zich in dat opzicht. En Stikvallei maakt dat niet veel beter.

vdi9789023478652[1]Hoewel Westerman probeert zo’n objectief mogelijk beeld van een ramp en het onderzoek ernaar te scheppen, komt het boek neer op 3 punten: 1. Europese grootdoenerij in de vorm van vervelende, wijsneuzerige onderzoekers. 2. Het Christendom, in de vorm van drammerige missionarissen. En 3. Bijgeloof, in de vorm van de lokale stammen en hun tradities. Juist die laatste twee overheersen 200 van de 308 pagina’s.

Case study
Stikvallei is meer een ‘case study’ dan een boek. Systematisch behandelt Westerman zijn onderzoek en bronnen af. Maar die bronnen bevinden zich in drie tijdsperiodes, die allen zo’n twintig jaar bij elkaar vandaan liggen. Het is allemaal heel interessant, maar wordt al snel een brij waar je maar moeilijk doorheen komt. Zeker als je keer op keer dezelfde bronnen aan moet horen.

Als je het boek behandelt als een dossier van de zaak, dan is het prima om door te komen. Korte hoofdstukken, elke keer weer dezelfde sprekers en steeds weer terugkerend naar vastgelegde feiten. Stikvallei is goed geschreven, goed opgebouwd, maar je loopt in cirkeltjes. Het is geen spannend verhaal dat je leest om het einde te weten. Want dat einde, dat komt er nooit.

Stikvallei
21 augustus 1986. ’s Avonds bij nieuwe maan sterft al het leven in een vallei in Noordwest-Kameroen uit. Kippen, bavianen, zeboes en vogels vallen dood neer in het gras – net als 1746  mannen, vrouwen en kinderen. Schade is er niet; hutten en palmen staan er onaangeroerd bij. Dit zijn de feiten. Maar wat is er gebeurd?

Frank Westerman. Stikvallei / De Bezige Bij / €19,90 / 9789023478652

Mag je de therapie in Arctisch dagboek vermakelijk vinden?

De Boekenweek is inmiddels afgelopen. Een hele drukke Boekenweek, met een geschenk dat helemaal niets met het thema (Reizen) te maken had. Gelukkig maakt het Boekenweekessay Arctisch dagboek dat ruimschoots goed. BW14_Essay_JBC_231[1]

Jelle Brandt Corstius is niet de minste in de reisverhalen-wereld. Dus hem vragen om het essay te schrijven als het thema ‘Reizen’ is, is niet meer dan logisch. Maar Arctisch dagboek is niet een standaard reisboekje. Het is de gedachtegang van iemand die de halve wereld heeft gezien, misschien zelfs wel meer, en die ondanks alle mensen die hij ontmoet ontzettend eenzaam kan zijn.

Het is een bekend patroon van de reiziger. In hostels kom je de meest interessante mensen tegen. Je drinkt wat aan de bar, gaat samen nog op een trip. Maar daarna verlies je elkaar uit het oog en ondanks de goede voornemens om via email of social media in contact te blijven, vervaagt het.

Oncontroleerbaar

Een boekje van 64 pagina’s is natuurlijk zo uit. En dat is de gedachte ook achter het essay, dat eigenlijk meer een soort autobiografisch werk is. Maar Arctisch dagboek legt ook op hilarische wijze de stereotype reiziger vast. Corstius heeft het over de doorsnee reiziger, die zijn vakantie tot op de details plant en eigenlijk niet van die gebaande paden afwijkt. Toen ik zelf door Zuid-Afrika reisde een paar jaar geleden pakte ik het in de eerste instantie ook zo aan. Tot ik me gek verveelde, eerder vertrok uit Kaapstad en vast kwam te zitten in een piepklein dorpje. Dat geplande tripje is leuk hoor, maar de Great Karoo te zien krijgen omdat je vast zit en een lift van iemand aanneemt die achteraf een behoorlijk vlotte babbel heeft, is toch een stuk leuker!

En over die oncontroleerbare ervaringen gaat dit boekje ook. Het is een autobiografisch werk dat tegelijk therapeutisch overkomt. Je probeert als reiziger, in dit geval via Corstius, grip te krijgen op de tijd die je hebt doorgebracht. De situaties die je hebt meegemaakt. En dat wordt beschreven op een grappige, luchtige en oprecht vermakelijke manier. Het is bijna jammer dat de Boekenweek weer voorbij is, maar ik raad aan het toch nog in handen te krijgen.

Arctisch dagboek

‘Toen de CPNB mij vroeg om het Boekenweekessay te schrijven, met reizen als thema, moest ik meteen denken aan het dagboek dat ik ooit heb bijgehouden tijdens een cruise op de Witte Zee. Ik was aan boord om lezingen te geven. Normaal houd ik geen dagboeken bij, maar dit waren geen normale omstandigheden. Ik begon het dagboek tegen het einde van de reis. Ik was ernstig in de war en durfde mijn raamloze hut niet meer uit. Ik sta niet in voor de waarheid van dit document; zoals gezegd was ik in de war. En ik at nauwelijks, want om aan eten te komen moest ik mijn hut uit, en dat wilde ik niet. Dat het schip flink op en neer deinde, hielp ook niet mee. Ik heb besloten om het dagboek in al zijn rauwheid intact te laten.’ De aantekeningen op het schip vormen de basis voor Arctisch dagboek, het persoonlijke verslag van Jelle Brandt Corstius over reizen per cruiseschip en over zijn liefde voor Rusland. En over de ellende van bekend zijn, en de behoefte aan alleen zijn.

Jelle Brandt Corstius. Arctisch dagboek / Prometheus/CPNB / Boekenweekessay / 9789044627183

Newer posts »

© 2019 Leest&Maakt ‘t

Theme by Anders NorenUp ↑

error: Content is protected!!