Tag: non-fictie (page 1 of 2)

Iedereen gaat wel eens Onder het mes

Chirurgie, in welke vorm dan ook, is ongeveer zo oud als de mensheid zelf. Of in ieder geval zo oud als de eerste samenlevingen. Onder het mes neemt je mee door de ontwikkelingen van de chirurgie, hoewel het wel een trage wandeling is.

9200000030638652[1]De chirurgie van vandaag is natuurlijk niet te vergelijken met wat de Grieken of Egyptenaren deden, maar toch ligt veel van de grondslag van de moderne geneeskunde daar. En ook de tactieken uitgevoerd in de Middeleeuwen zullen nu niet als erg nuttig, ethisch verantwoord, of zelfs maar als enigszins verstandig worden gezien. Toch hebben we daar ook iets van geleerd. De medische wetenschap heeft vele stappen gekend, allemaal van belang voor het heden en de toekomst.

Diagonaal
Hoewel we eeuwenoude behandelingen meestal naast ons neerleggen als ‘achterhaald’, is het af en toe mogelijk om een link te leggen tussen die oude behandelingen en het heden. Een goede, of een slechte connectie. Waar het vroeger een prestatie was om als chirurg een zo vies mogelijke outfit te hebben, lopen chirurgen nu in blinkend schone jassen. Hoe kan iets zo veranderd zijn in de loop der jaren? Onder het mes probeert daar wat licht en helderheid op te werpen, maar je raakt makkelijk verdwaald in de warboel die de medische wereld en de medische ontwikkeling is. Terminologie en beschrijvingen zijn het belangrijkste uit het boek, maar het meest interessante zijn de persoonlijkere verhalen. Hoe werd de Franse Zonnekoning behandeld? Waaraan overleed Lenin? Werd Houdini geveld door één van zijn eigen trucs?  Al deze verhalen vormen een interessante maar trage wandeling door de verloop van de geneeskunde, waarbij je snel geneigd bent om stukken diagonaal te lezen.

Chronologie?
Een van de nadelen aan het boek, is het gebrek aan chronologie. Zo schiet je van behandelingen die zijn uitgevoerd in de tijd van Kennedy, terug naar de Perzische koning Darius, om daarna weer door te schieten naar de tijd van Marlene Dietrich. Het is soms een beetje verwarrend, zeker als je probeert te bedenken in welke tijd je je bevindt. En daardoor is het lastig om te achterhalen welke behandelingen eerder zijn ontwikkeld dan anderen. Je gaat je dus al snel focussen op de hoofdstukken als losstaande dingen. Ook een ding: had er naast de medische term van een behandeling (waarnaar de hoofdstukken vernoemd zijn) niet even de ‘normale bewoording’ gezet kunnen worden? Nu moet je immers maar raden dat een ‘longcarcinoom’ hetzelfde is als ‘longkanker’.

Maar wie wil lezen over ‘s werelds eerste anesthesie, over de risico’s van blaasstenen of over het zetten van breuken in andere tijden, moet dit boek zeker in de boekenkast hebben. Het is ook een ideaal cadeautje voor geneeskundestudenten.

Onder het mes
`Chirurg betekent letterlijk `handenman , al sinds mensenheugenis heeft de chirurg de taak om mensen op te lappen in tijden van nood. Van de donkere eeuwen van aderlatingen en onverdoofde beenamputaties tot de huidige steriele, hightech operatiekamers; in dit boek neemt chirurg Arnold van de Laar je mee op een reis door de weerbarstige geschiedenis van de heelkunde. De patiënten die in zijn verhaal figureren zijn niet de minsten: keizerin Sissi (neergestoken), Lodewijk XIV (fistel aan zijn anus), paus Johannes Paulus II (stoma), J.F. Kennedy en Lee Harvey Oswald (schotwond), Lenin (herseninfarct), Houdini (blindedarmontsteking), Albert Einstein (aneurysma), Bob Marley (melanoom onder zijn teennagel). Aan de hand van de meest tot de verbeelding sprekende medische geschiedenissen laat Van de Laar kwesties uit verleden, heden en toekomst de revue passeren. Zijn toon is helder, vakkundig en vol relativerende humor. Onder het mes is daarmee een rijke medische en culturele geschiedenis, en een moderne anatomische les voor iedereen.

Arnold van de Laar. Onder het mes / Thomas Rap / 9789400402294

We hebben allemaal Het beest in ons

Soms is een non-fictie boek precies wat je nodig hebt om iets te leren, en te lachen tegelijk. Het beest in ons is precies die (redelijk zeldzame) combinatie van interessant, leerzaam en vermakelijk.

9200000010095239[1]Seks, het kan zo’n beladen onderwerp zijn! Terwijl het eigenlijk een heel biologisch verklaarbaar proces is. In Het beest in ons wordt liefde en seks uitgekleed tot de kern van het verhaal. Waar dit snel een saai onderwerp zou zijn, weet Dagmar van der Neut het juist heel luchtig te brengen.

Uitleggen
De mens zo anders dan een dier? Think again! We zijn in kern niets anders dan het gemiddelde dier. Constant bezig met veroveren en overleven. Goed, dat is inmiddels makkelijker voor ons, dan voor een chimpansee, maar dat is ook wel eens anders geweest. Van der Neut legt in Het beest in ons alles uit. Hoe de mens is ontstaan uit de oerknal, hoe we ons ontwikkeld hebben, en dat we echt niet zoveel verschillen van de andere dieren op aarde. Maar ook legt ze uit waarom mannen en vrouwen nu eigenlijk van elkaar verschillen (en waarom mannen eigenlijk niet zo nuttig zijn, maar we toch niet zonder ze kunnen).

Grappig
Waar een boek over een biologisch concept al snel saai en langdradig kan worden, weet Van der Neut van begin tot eind je aandacht vast te houden met een luchtige toon in haar schrijven. Ze maakt grapjes, wisselt af tussen serieuze en meer nutteloze (maar wel interessante) informatie en legt bovendien de oerdrang van mensen tot het hebben van seks helemaal bloot. Vergeet niet, dit is GEEN boek met tips voor je seksleven! Want dan zou het weer één van de zovele boeken over seks zijn. Misschien is het daarom zo aantrekkelijk om te lezen? Van der Neut wil alleen maar iets uitleggen, niet iets aanleren. En dat is gewoon erg fijn, want nadat je het boek hebt dichtgeslagen mag je nu eens zelf kiezen of je het onthoudt, of niet.

Het beest in ons
Paren, copuleren, coïteren, de liefde bedrijven, noem het hoe je wilt. In het ver-ver-verre verleden heeft moeder natuur bepaald dat het om te overleven handig is om genen uit te wisselen. Kortom: om seks te hebben. Maar welke amoureuze strategieën zijn er sinds de oertijd overgeleverd? En wat kunnen wij hiervan leren over onze eigen relaties en seksuele verlangens? Met aanstekelijke onbevangenheid stelt Dagmar van der Neut in dit boek de meest uiteenlopende vragen over liefde, seks, trouw en vriendschap bij dier en mens. Hoe ging seks er in de prehistorie aan toe? Wat is in de vrije natuur de beste strategie om een partner te vinden? Zijn vrouwen wel zo kuis als ze zich voordoen? Zijn knappe mannen lui? Hebben koeien ook vriendinnen? Het beest in ons biedt een geestige en verhelderende blik op liefde en seks, en alles wat daar ook maar enigszins mee te maken heeft.

Dagmar van der Neut. Het beest in ons / Thomas Rap / 9789400400665

De geschiedenis van DNA

In een jaar tijd twee belangrijke boeken over het ontstaan en de ontwikkeling van DNA-onderzoek in Nederland. De ingewikkelde, en de simpele versie. De Bezige Bij verwent de liefhebbers van crime-series!

9200000040876862[1]Voor velen is DNA iets heel erg vaags, waar je alleen iets over gehoord hebt in je lessen biologie op de middelbare school. Of het is dat spectaculaire onderzoek uit televisieseries. Terwijl DNA eigenlijk gewoon iets heel erg wetenschappelijks is, wat veel tijd kost om te pakken te krijgen.
Maar die vaagheid wordt nu opgehelderd! Met de boeken Kroongetuige DNA en DNA-match geven DNA-deskundige Lex Meulenbroek en tekstschrijver Paul Poley een zeer duidelijk, en vooral heel erg spannend, inzicht in de ontwikkelingen van DNA-onderzoek in Nederland (en indirect ook Engeland). Het is teamwork van twee mannen, waar menig televisie-politieduo een puntje aan kan zuigen.

Thrillers
DNA-match en Kroongetuige DNA zijn spannend, want het is alsof je een spannende thriller leest. Elk verhaal geeft je inzicht in het hoofd van daders, politie en onderzoekers. Het leest zoals de crime-series op tv kijken, je zit op het puntje van de stoel en je ogen gaan gewoon niet snel genoeg terwijl je de pagina’s maar om wilt blijven slaan. Moorden, verkrachtingen, verdwijningen, het zijn echt niet de zaken waar je graag over leest in het nieuws maar deze boeken kun je toch nauwelijks wegleggen. Nog een voordeel: het zijn allemaal korte verhaaltjes. Tussendoor kun je wat anders gaan doen, om later weer een stukje verder te lezen.

Law&Order: SVU versus CSI
Het grootste verschil tussen DNA-match en Kroongetuige DNA is de inhoud van het boek. DNA-match is ruim 200 pagina’s dunner dan zijn voorganger, en de verhalen zijn iets simpeler opgesteld. Kroongetuige DNA geeft naast de verhalen, ook zeer veel inzage in het ‘ontstaan’ van DNA. Onderzoekers die van belang geweest zijn worden uitgelicht, technische ontwikkelingen worden uitgelegd, lessen in biologie worden gegeven. De dikke editie behandeld dit ook allemaal, waar de dunne editie meer op thriller-achtige verhalen is gefocust. Je kunt de boeken vergelijk met beroemde crime-series: DNA-match is Law&Order: SVU, Kroongetuige DNA is CSI. De een spannend en snel, de ander technisch en gedetailleerd. Het ligt er dus aan hoeveel je van wetenschap houdt, welke je het liefste meeneemt.

 DNA-match
Hoe cruciaal kan een onzichtbaar spoor zijn voor de ontknoping in een moordzaak? Hoe werkt het Nederlandse CSI eigenlijk? In DNA-match beschrijven Lex Meulenbroek en Paul Poley vijftien spraakmakende misdrijven in Nederland, waarbij DNA voor een doorbraak zorgde, zoals bij de moorden op Sybine Jansons, Andrea Luten, Willem Endstra en Marianne Vaatstra. De auteurs reconstrueren het misdrijf en de spannende weg naar de ontknoping via persoonlijke, vaak aangrijpende verhalen van nabestaanden, verdachten, rechercheurs, officieren van justitie, advocaten, forensisch experts, rechters en andere betrokkenen.

DNA-match is een verzameling spannende, waargebeurde verhalen uit de boezem van het Nederlands Forensisch Instituut (NFI). Het geeft een unieke inkijk in de wereld van het Nederlandse CSI en is een toegankelijk geschreven, meeslepend boek. Een absolute must voor een ieder die geïnteresseerd is in true crime.

Kroongetuige DNA
9200000026165581[1]
In september 1984 ontdekte de Britse geneticus Alec Jeffreys dat er in ons DNA plekken zijn die van persoon tot persoon sterk verschillen. Die ontdekking van het ‘DNA-profiel’ zette het misdaad- en identificatieonderzoek volledig op zijn kop. De ontwikkeling die het forensisch DNA-onderzoek daarna doormaakte is indrukwekkend – het is moeilijk voorstelbaar dat nog geen dertig jaar geleden DNA pas voor het eerst werd gebruikt om een misdrijf op te lossen. Lex Meulenbroek en Paul Poley hebben die stormachtige ontwikkeling in kaart gebracht, met name aan de hand van geruchtmakende misdrijven zoals de moorden op Andrea Luten, Arthur Ghurahoo, Willem Endstra, het Rozenmeisje en Marianne Vaatstra – zaken die telkens een verdere stap in het DNA-onderzoek markeren. Via persoonlijke verhalen van nabestaanden, politiefunctionarissen, DNA-deskundigen, officieren van justitie, advocaten, rechters en andere betrokkenen laten ze zien hoe het DNA-profiel steeds weer én steeds meer een cruciale rol speelt bij het oplossen van zaken. De verhalen zijn niet alleen zeer informatief, maar vaak ook ronduit aangrijpend. Kroongetuige DNA is een meeslepend boek, dat een unieke inkijk biedt in de wereld van het forensisch DNA-onderzoek in Nederland.

Lex Meulenbroek & Paul Poley. DNA-match De Bezige Bij / 9789023493419
Lex Meulenbroek & Paul Poley. Kroongetuige DNA / De Bezige Bij / 9789023489320

De eerstgevallenen is een onderzoeksroman

Bij elke oorlog vallen er slachtoffers. En iemand moet de eerste zijn. Zo ook bij de Eerste Wereldoorlog. De eerstgevallenen in Rusland, in Italië, maar zo ook de eerstgevallen Duitser en Fransman. Die ter aarde vielen dertig uur voordat de oorlog eigenlijk begonnen was. Daar gaat De eerstgevallenen over.

vdi9789023484448[1]Ontmoet Fransman André Peugeot (geen familie van de beroemde auto-maker), een sympathieke docent die zo snel mogelijk de oorlog achter zich wil laten om zich in zijn geboortestreek te vestigen. Daar recht tegenover heb je soldaat en trotse Duitser Albert Mayer, die niets liever doet dan het vaderland te dienen en zijn ouders trots te maken. Zijn hobby is immers de ‘herensport’ paardenrennen. Twee mannen die totaal verschillend zijn, en tegelijk één ding gemeen hebben: de Eerste Wereldoorlog heeft hen beiden, op dezelfde dag en in hetzelfde dorp, het leven gekost.

Theo Toebosch heeft in De eerstgevallenen het verhaal van deze twee jonge mannen uitgewerkt. Beiden nog geen dertig jaar oud toen ze sneuvelden voor respectievelijk Frankrijk en Duitsland. Voorbeelden werden ze, helden. Maar net als vele helden vergingen ze tot stof en weet niemand meer wie ze zijn, ook al waren ze de eerste doden aan Duitse en Franse zijde.

Journalist
De eerstgevallenen heeft alles in zich om een gortdroog verslag te worden van de research van Toebosch. Maar de schrijver, die tevens journalist en archeoloog is, weet beter dan dat. Er bestaan romans, en non-fictie. De eerste is een sappig verhaal, de tweede bestaat uit degelijk onderzoek. Toebosch combineert de twee schrijfstijlen tot een ‘onderzoeksroman’. Zijn verhaal heeft hoofdpersonen: André Peugeot en Albert Mayer, en verhaallijnen. Maar daarnaast is het gebaseerd op onderzoek, vele interviews en laat hij die stap voor stap zien.

Soms gaat hij een stap te diep in op de stof, maar voor de liefhebber van de Eerste Wereldoorlog maakt dat het geheel nog interessanter. Voor wie wel geïnteresseerd is, maar niets weet van ‘The Great War’, is dit een goed beginnetje. In 300 pagina’s leer je wat de oorzaak was, wat de uitkomst en welke tragedie deze oorlog inhield voor de gewone soldaten.

De eerstgevallenen
Op 2 augustus 1914, dertig uur voor de oorlog tussen Duitsland en Frankrijk uitbreekt, komen bij een schermutseling in de buurt van het dorp Joncherey, vlak bij de Frans-Duitse grens, twee soldaten om het leven: de Franse korporaal André Peugeot en de Duitse onderluitenant Albert Mayer.

Beiden zijn officieel aangemerkt als de eerste gevallenen van de Eerste Wereldoorlog – en voor beiden werd na de oorlog een monument opgericht. Theo Toebosch beschrijft de levens van de twee militairen, van de jonge Duitse cavalerist uit een rijk bankiersgezin en de Franse dienstplichtige onderwijzer van eenvoudige komaf.

Wat gebeurde er precies tijdens dat incident bij Joncherey? Tegen welke achtergrond speelde de schietpartij zich af? Hoe is er later met de nagedachtenis van Peugeot en Mayer omgegaan? En wat betekenen ze nu nog voor Frankrijk, Duitsland, Joncherey en hun families? In dat kleine stukje geschiedenis op 2 augustus 1914 wordt de grote tragedie van de hele verdere oorlog gespiegeld.

Theo Toebosch. De eerstgevallenen / De Bezige Bij / €19,90 / 9789023484448

Het stereotype Afrika in Stikvallei

Als iemand aan ‘Afrika’ denkt, verschijnen er al snel plaatjes van magere, weerloze mensen in vodden en grasrokjes voor het netvlies. Het ‘donkere continent’ heeft helaas erg de media tegen zich in dat opzicht. En Stikvallei maakt dat niet veel beter.

vdi9789023478652[1]Hoewel Westerman probeert zo’n objectief mogelijk beeld van een ramp en het onderzoek ernaar te scheppen, komt het boek neer op 3 punten: 1. Europese grootdoenerij in de vorm van vervelende, wijsneuzerige onderzoekers. 2. Het Christendom, in de vorm van drammerige missionarissen. En 3. Bijgeloof, in de vorm van de lokale stammen en hun tradities. Juist die laatste twee overheersen 200 van de 308 pagina’s.

Case study
Stikvallei is meer een ‘case study’ dan een boek. Systematisch behandelt Westerman zijn onderzoek en bronnen af. Maar die bronnen bevinden zich in drie tijdsperiodes, die allen zo’n twintig jaar bij elkaar vandaan liggen. Het is allemaal heel interessant, maar wordt al snel een brij waar je maar moeilijk doorheen komt. Zeker als je keer op keer dezelfde bronnen aan moet horen.

Als je het boek behandelt als een dossier van de zaak, dan is het prima om door te komen. Korte hoofdstukken, elke keer weer dezelfde sprekers en steeds weer terugkerend naar vastgelegde feiten. Stikvallei is goed geschreven, goed opgebouwd, maar je loopt in cirkeltjes. Het is geen spannend verhaal dat je leest om het einde te weten. Want dat einde, dat komt er nooit.

Stikvallei
21 augustus 1986. ’s Avonds bij nieuwe maan sterft al het leven in een vallei in Noordwest-Kameroen uit. Kippen, bavianen, zeboes en vogels vallen dood neer in het gras – net als 1746  mannen, vrouwen en kinderen. Schade is er niet; hutten en palmen staan er onaangeroerd bij. Dit zijn de feiten. Maar wat is er gebeurd?

Frank Westerman. Stikvallei / De Bezige Bij / €19,90 / 9789023478652

Older posts

© 2017 Leest&Maakt 't

Theme by Anders NorenUp ↑

error: Content is protected!!