Tag: Nederland (page 1 of 3)

Zondag – Vandaag in

Vandaag in 321 werd zondag voor het eerst een ‘rust dag’, toen keizer Constantijn I dat zo besloot voor al zijn onderdanen.

Zondag als rustdag, het komt vreemd over op de bewoners van grote steden, maar jarenlang is het in heel Nederland (en ook andere grote gedeeltes van de wereld) heel gewoon geweest. Deze verplichte rustdag werd gebruikt voor geloofsbelijdenis, en het (rustige) gezinsleven. Voor christenen is de zondag een rustdag, ook al zijn de meningen hierover verdeeld, gedeeltelijk vanwege het besluit van de Romeinse keizer Constantijn I.

Zon-dag
Keizer Constantijn I van Rome was de eerste Romeinse keizer die zich had laten bekeren tot het christendom. Hoewel het bediscussieerd wordt of hij ook echt een praktiserend christen was, gebruikte hij zijn geloof wel om vele veranderingen in zijn rijk door te voeren.

Een van die veranderingen was het invoeren van een wekelijkse rustdag voor al zijn inwoners, ongeacht welk geloof ze aanhingen. Constantijn stond zijn onderdanen toe hun eigen geloof te kiezen, maar was zelf voorstander van het christendom en probeerde anderen hier ook van te overtuigen. Dat de universele rustdag zonder problemen werd gerespecteerd, kwam door opnieuw door de keizer. Hij verbood marktlui te handelen op zondag, een wet stelde dat de administratieve kantoren dicht waren, en uiteindelijk stond hij ook toe dat soldaten niet hoefden te trainen of werken op zon-dag.
De enige uitzondering die Constantijn’s wet toeliet was er eentje die ook was geschoold op het christendom. Kantoren die zich bezig hielden met het vrijpleiten en -kopen van slaven mochten open blijven op zondag, omdat dit een daad van liefdadigheid was.

De Dag van de Zon, zoals Constantijn de rustdag noemde, was niet bij toeval gekozen. De christelijke en joodse inwoners van het rijk hielden op zaterdag al een dag van geloofsbelijdenis, en ook voor de aanhangers van polytheïstische geloven was de ‘dag van de zon’ speciaal. Deze dag was een dag waarop mensen hun loon kregen, hiervoor moesten ze hun werkgever bedanken waarna ze naar familie en vrienden gingen om de betaaldag te vieren. Constantijn maakte gebruik van dit bestaande gevoel van dank, feest, en rust zodat het voor zijn onderdanen makkelijker was om met de ‘nieuwe dag’ om te leren gaan, en verschoof daarmee de joodse sabbat. Uiteindelijk zou zijn beslissing eeuwen later nog steeds effect hebben.

Anno 2017
In Nederland is het inmiddels heel gewoon dat je op zondag boodschappen kan doen, naar de film kan, of even kan gaan winkelen. Toch is de wet die dat in theorie nog kon voorkomen anno 2017 nog altijd van kracht. De Zondagswet is nog altijd niet opgeheven, en stelt daardoor dat het nog steeds strafbaar is om op zondag in de buurt van kerken evenementen te organiseren, en is een speciale vergunning nodig om voor 13.00 open te gaan als winkel. Meerdere politieke partijen willen dat deze wet wordt aangepast, of zelfs opgeheven. Ondanks dit besluit gebruiken veel mensen zondag nog altijd als een rustdag, in combinatie met geloof of niet.

De Staten-Generaal – Vandaag in

Vandaag in 1464 komen de leden van de Staten-Generaal voor het eerst samen. Dit is het eerste moderne bestuursorgaan van Nederland, dat nog steeds bestaat.

Het was de Bourgondische hertog Filips de Goede die de Staten-Generaal tot leven blies. Deze veldheer had van zijn vader grote stukken grond in België geërfd en tijdens onderlinge strijd in de Lage Landen vaak de winnende kant gekozen. Daarnaast deed hij slimme aankopen, waardoor hij 1443 een enorm grondgebied bezat en zichzelf genoodzaakt zag zijn hertogdom anders te organiseren. Filips de Goede bezat Luxemburg, Namen, Antwerpen, Vlaanderen, Brabant, Limburg, Holland, en Friesland, en om te zorgen dat belastingen, rechtspraak, het leger, en infrastructuur goed geregeld werden werd de Staten-Generaal in het leven geroepen. Dit was een centraal gezag dat alle gewesten van Filips’ rijk zou overzien en regelen. Alle gewesten moesten een afgevaardigde naar Brugge sturen voor de vergaderingen en zo zou het grondgebied geregeld worden.

Op 9 januari 1464 zaten al die afgevaardigden in Brugge, waarbij de Nederlandse provincies voor het eerst samenkwamen om hun gezamenlijke belangen te verdedigen tegenover een vorst, in plaats van enkel aan zichzelf te denken en tegen elkaar te strijden.

Tachtigjarige Oorlog
In het begin was de Staten-Generaal vooral in het leven geroepen om belastingen te innen en te zorgen dat de Bourgondische hertogen, en later de Habsburgse landheer, hun benodigde geld kregen. Maar in 1568 zou blijken dat de Staten-Generaal sinds diens oprichting steeds meer macht en rijkdom had vergaard, toen werd de raad namelijk tot op het bot verdeeld door de Tachtigjarige Oorlog. Dee noordelijke provincies kozen voor een opstand tegen de Spaanse Filips II, terwijl de zuidelijke provincies zich juist achter de Habsburgse vorst schaarden. Door de macht van de Staten-Generaal, waren de noordelijke provincies uiteindelijk in staat zich af te scheiden van hun zuidelijke ambstgenoten. Dit betekende uiteindelijk het einde voor de Staten-Generaal in de zuidelijke provincies, die na de Tachtigjarige Oorlog nog maar zelden bijeen geroepen werden door de Habsburgers.

Modern
In de noordelijke provincies werd de Staten-Generaal echter het belangrijkste orgaan, zij regeerden over de nieuwe Republiek der Verenigde Provinciën. Pas in 1798 kwam er een einde aan het hele bewindssysteem in Nederland, toen de Fransen de macht grepen.
De Staten-Generaal werd uiteindelijk heropgericht in 1813, toen koning Willem I terugkeerde in Nederland en gekroond werd tot staatsheer. Sinds 1815 bestaat de Staten-Generaal van het Koninkrijk der Nederlanden uit de twee Kamers die we vandaag de dag nog steeds kennen.

Nederland versus België – Vandaag in

NaamloosVandaag in 1831 begint de Tiendaagse Veldtocht. Onder het bevel van koning Willem I valt Nederland België binnen.

De Tiendaagse Veldtocht is een beetje een vreemd fenomeen. In 1830 was België in opstand gekomen tegen Nederland en in 1831 werd het land een aparte staat. Deze afscheiding was erkend door de machtigste landen van de wereld, en er was zelfs een nieuwe Belgische koning gekroond. Waar kwam dan die oorlogsdrang van Nederland vandaan?

Oorlog
Het antwoord ligt mogelijk in de trots van Willem I van Nederland. Het koninkrijk der Verenigde Nederlanden is immers zijn uitvinding, en 15 jaar lang heeft hij dat stand proberen te doen houden. Dat ideaal mislukt echter omdat de Belgen niet pikken dat Nederland de dienst uitmaakt in hun land, en ze komen in opstand. Willem I geeft uiteindelijk toe, op voorwaarde dat de oude grenzen werden gebruikt bij de verdeling. Dat wil België echter niet, en onder druk van Engeland krijgt België ook de gebieden Zeeuws-Vlaanderen, Limburg, en Luxemburg toegekend. Willem I kan dat niet verkroppen en als Leopold I van België zich op 21 juli 1831 laat kronen tot koning, dreigt hij met oorlog.

Niemand neemt de oorlogsdreiging serieus, en de aanval op 2 augustus 1831 komt dan ook als een totale verrassing. De Nederlandse troepen buiten dat voordeel snel uit terwijl ze tien dagen lang intensief, op verschillende fronten vechten tegen de Belgen. De Nederlandse troepen winnen elke slag en rukken in rap tempo op, op Belgisch grondgebied. Op 12 augustus lijkt het jonge koninkrijk verloren, maar enkele dagen daarvoor heeft de Belgische overheid al een plan in werking gesteld dat hen uiteindelijk redt: ze hebben de Fransen om hulp gevraagd.

Steun
Op 12 augustus krijgt kroonprins Willem van Oranje (later koning Willem II) te horen dat er 70.000 Franse soldaten onderweg zijn naar België. Van zo’n troepenmacht kan hij onmogelijk winnen zonder hulp van Pruisen. Maar Pruisen wil Nederland enkel helpen als Rusland hen daarin steunt, en Rusland weigert die steun te geven.  De kroonprins, leider van het Nederlandse leger, beseft daarop dat hij onmogelijk kan winnen en met Engeland als tussenpersoon laat hij per direct een wapenstilstand afkondigen.

Het duurt nog tot 20 augustus tot alle Nederlandse troepen vertrokken zijn. Nederland krijgt Zeeuws-Vlaanderen en een gedeelte van Limburg terug. Ook houdt het Luxemburg en Maastricht in de hand door er soldaten te laten stationeren. Zelfs Antwerpen blijft op die manier nog een heel jaar in Nederlandse handen.

Begin van de Beeldenstorm – Vandaag in

NaamloosVandaag in 1566 begon de beruchte Beeldenstorm. De ongeregeldheden zorgden ervoor dat vele beelden en andere religieuze kunst vandaag de dag niet meer bestaan.

De Beeldenstorm was het begin van een grote, gewelddadige opstand van de Nederlandse protestanten tegen de katholieken. De opstand vond plaats na jarenlange vervolgingen door de katholieke kerk, waarbij protestanten vaak op de brandstapel eindigden als ketters. Het vernietigen van de beelden en kunst, was doordat de protestantse predikers stelden dat in de Bijbel stond dat het vereren van beelden en schilderijen ‘afgoderij‘ was.

Stukslaan
Op 10 augustus 1566 slaat de vlam in de pan. In Steenvoorde trekken twintig protestanten na een hagenpreek van prediker Sebastiaan Matte naar het lokale klooster en breken de hele boel af.  Naast de verwoeste kunstwerken, werd aanwezig geld en zilver gestolen. In de week die volgde werden nog honderden kerken en kloosters in het huidige België verwoest. In Ieper is op 16 augustus een aanval van ‘ketters’ op alle kerken en kloosters in de stad genoteerd. Mannen, vrouwen, kinderen, iedereen deed mee met het kapotslaan van standbeelden, orgels en altaren, het stukscheuren van schilderijen en boeken en het stelen van het zilver. Het stadsbestuur van Ieper greep niet in tijdens de aanval, bang dat het geweld zich tegen hen zou keren. In Amsterdam sloeg de vlam in de pan toen handelaren stukken marmer en albast van kapotgeslagen beelden uit Antwerpen lieten zien aan geïnteresseerden. Niet altijd vluchtte het stadsbestuur, in bijvoorbeeld Brussel, Rotterdam en Haarlem wisten ze te voorkomen dat alles verwoest werd.

Vaak werkten de ‘beeldenstormers‘ in kleine groepen, niet groter dan twintig mensen en velen van hen waren mensen die het gebruikten om kostbaarheden te stelen. Maar het geweld trok vooral heel erg veel toeschouwers, die allemaal op de hand van de verwoesters waren.

Legaal
De Beeldenstorm kwam in september 1566 tot een einde, een spoor van steengruis en as achter zich latend. In de eerste instantie was het geweld succesvol. Margaretha van Parma, landvoogdes van Nederland onder de Spaanse koning Filip II, was zo geschrokken van het geweld dat ze prompt de hagenpreken legaliseerde. Protestanten konden nu ongestoord naar hun bijeenkomsten gaan. Enkele kerken die gestript waren van alle kunst, werden daarop door de calvinisten ingewijd. Ineens stonden katholieke en protestantse kerken naast elkaar!

Alva
Deze relatieve vrede was niet van lange duur. In het voorjaar van 1567 werden alle ingevoerde wetten weer teruggedraaid en klopte Hertog van Alva op de deuren van Nederland. Het gevolg was nog strengere vervolgingen van protestanten, meer martelingen en nog meer brandstapels. Maar ook meer woede en opstand. Toen de Graaf van Egmont en de Graaf van Horne werden veroordeeld en terechtgesteld voor de Beeldenstorm in hun gebieden, sloeg opnieuw de vlam in de pan. In 1572, met Willem van Oranje als leider, begon de Nederlandse Opstand die resulteerde in de Tachtigjarige Oorlog. In 1648 werd Nederland officieel onafhankelijk van Spanje, en daarmee was de godsdienststrijd gewonnen.

Modern
Wij zien de Beeldenstorm als iets van lang geleden, maar er lijkt de laatste tijd exact hetzelfde te gebeuren in het gebied dat in handen is van de IS. De organisatie is hard bezig om eeuwenoude archeologische resten af te breken onder datzelfde argument van ‘afgoderij’…

Oranje is verboden in Holland – Vandaag in

Photo credit: AdrienneA / Foter / CC BY-SA

Photo credit: AdrienneA / Foter / CC BY-SA

Vandaag in 1784 wordt het dragen van oranje kleding in Holland verboden. Nederland is op dat moment in opstand tegen stadhouder Willem V, en de provincie Holland is patriottisch gezind.

Stadhouder Willem V was geen populaire bewindsvoerder. Gedurende zijn bewind begonnen steeds burgers zich tegen hun stadhouder te keren. Dit kwam onder andere door de Vierde Engels-Nederlandse Oorlog, die ervoor zorgde dat de handel uit de Nederlandse havens verdween.

Ondertussen werd de Staten-Generaal en daarmee het land volledig geregeerd door de stadhouder en zijn eigen elite. De burgers, middenstand en vele intellectuelen hadden maar weinig te zeggen maar namen hier niet langer genoegen mee. Ze verenigden zich onder de naam ‘patriotten’ in stadsbesturen en dwongen zo meer en meer politieke invloed binnen de eigen provincie. Ook een aantal regentenfamilies, die wel in het landsbestuur aanwezig waren, wilden de macht van de Engels-gezinde Willem V inperken.

Verbod op oranje
De onvrede uitte zich uiteindelijk op 16 juni 1784. Ondanks de Vierde Engels-Nederlandse Oorlog wilde stadhouder Willem V meer verbonden met Engeland, wat het machtige Holland niet pikte. Zij hadden door de Engelsen hun handel zien verminderen, en daarmee hun bron van inkomsten. In een nieuwe wet stelden de Staten van Holland patriottisch te zijn, en om daar uiting aan te geven verbood de provincie simpelweg het dragen van oranje kleding en symbolen!
Deze verboden gingen soms wel heel ver… Zo moest je als marktvrouw vrezen voor een flinke boete of zelfs een gevangenisstraf als je oranje wortels aanprees! Bronnen spreken zelfs van een koopman in Leiden die een geseling kreeg omdat hij oranje papier als inpakpapier gebruikte. Ook de macht over het Haagse garnizoen en andere schutterijen werd de stadhouder ontzegd. Het ‘oranje-verbod’ van Holland begon tussen 1784 en 1787 steeds meer aanhang te vinden onder patriottische steden en provincies. Zo werden officieren uit Nijmegen in 1787 door Bosschenaren bekogeld met stenen vanwege hun oranje insignes.

Oranje verplicht
Vanwege deze toenemende anti-oranje houding vluchtte Willem V van Den Haag, naar het Oranje-gezinde Gelderland. Zijn vrouw Wilhelmina van Pruisen accepteerde de verval van hun macht echter niet en riep de hulp in van haar broer: de Pruisische koning Frederik Willem II. Hij verdrong de patriotten en hun democratische bestuur en zette Willem V weer in het zadel. Ook dwong hij de Staten-Generaal verbonden met Pruisen en Engeland aan te gaan, en het eerder gesloten verbond met Frankrijk te ontmantelen. Ook werd het dragen van oranje nu ineens verplicht!

Bataven
De patriotten gingen echter niet ten onder in het nieuwe bewind. Tijdens de Franse Revolutie kregen ze een nieuwe kans. In 1794 vielen de Fransen op verzoek van de patriotten Nederland binnen, Willem V en zijn vrouw vluchtten naar Engeland. De Bataafse Republiek werd in 1795 opgericht, tot Napoleon Bonaparte er in 1806 genoeg van had en zijn broer Lodewijk als koning van Holland aanstelde. Stadhouder Willem V keerde nooit meer terug naar Nederland maar stierf in Engeland. Wilhelmina van Pruisen keerde in 1813  wel terug met haar zoon, die in 1815 koning Willem I werd.

Older posts

© 2017 Leest&Maakt 't

Theme by Anders NorenUp ↑

error: Content is protected!!