Tag: geschiedenis (page 1 of 7)

Zijn heel erg veel details nou de De schatten van Afrika?

Afrika: het grootste continent ter wereld, het meest raadselachtige continent ter wereld. Geboorteplaats van de mensheid, van dynastieën, van mythes, en van rijkdom. De schatten van Afrika lijken onuitputtelijk.

Laten we beginnen bij het overduidelijke: De schatten van Afrika is geen beknopte beschrijving van schatten gevonden in Afrika. Ten eerste omdat  het woord ‘schatten’ wordt gebruikt in de brede zin van het woord. Alles dat ooit geld heeft opgeleverd en uit Afrika komt, is een ‘schat’. Daardoor beslaat De schatten van Afrika de gehele geschiedenis van het continent, van enkele van de meest memorabele momenten in de menselijke geschiedenis, tot een paar hele zwarte pagina’s.
Door deze brede kijk op het fenomeen ‘schat’ laat het boek vanaf het eerste deel al zien dat ‘het donkere continent’ niet alleen het op één na grootste van de wereld is, maar mogelijk ook één van de meest ingewikkelde. Het hangt aan elkaar van verschillende bevolkingsgroepen, verschillende verhalen, verschillende instellingen, en vooral van heel veel ingewikkelde conflicten en situaties. En al die situaties worden van begin tot eind uitgelegd en verklaard, wat leidt tot een dik boek met heel erg veel wendingen.

Details
De schatten van Afrika lijkt een basiswerk over de ontwikkeling, en mogelijk uitbuiting, van het Afrikaanse continent te zijn, en de kracht van een basiswerk en dit boek ligt in de details. Details komt dit boek niet te kort, het zijn zelfs zoveel eindeloze details dat je soms het spoor een beetje kwijtraakt tussen alle farao’s, alle oorlogen, en alle intriges. Het gevolg van de details is dat je soms meer het idee hebt een proefschrift te lezen dan een boek. Misschien moet De schatten van Afrika dan ook niet als boek worden beschouwd, maar eerder als naslagwerk, het heeft immers net zo’n (opnieuw gedetailleerd) register.

De schatten van Afrika is, als naslagwerk, van enorme waarde. Booklist beschrijft het als: “Een briljant en belangwekkend werk voor iedereen die Afrika wil begrijpen”, en daar sluit ik me zeker bij aan. Dit boek laat zien dat de meeste conflicten in Afrika een ingewikkelde achtergrond hebben, wat menselijke hebzucht met een land kan doen, hoe vele goede bedoelingen verkeerd zijn afgelopen, maar ook geeft het een kijkje in de menselijke natuur en wat dat met de aarde doet.

De schatten van Afrika
Sinds de tijd van de farao’s is Afrika benijd om zijn rijkdommen. De piramiden, symbolen van welvaart, verbijsterden de rest van de wereld. Eeuwenlang deden legendes over de schatten van Afrika de ronde, en ze trokken onderzoekers en veroveraars aan. Ook Afrikaans land was geliefd; de Romeinen verbouwden graan in Noord-Afrikaanse kolonies om de inwoners van Rome te voeden. Een ander geliefd handelsartikel waren slaven; de afgelopen eeuwen zijn er naar schatting 24 miljoen mannen, vrouwen en kinderen verhandeld. Europese landen namen zowat het hele continent in bezit vanwege katoen, cacao, koffie, rubber, ivoor, goud, diamanten, koper en olie. En nog steeds zijn de rijkdommen van Afrika in trek, misschien nu wel meer dan ooit. De opkomende macht van China heeft de vraag naar Afrikaanse olie en mineralen enorm gestimuleerd.

Martin Meredith. De schatten van Afrika / 9789023488620 / De Bezige Bij

De Noordse mythen zijn de legendes van Scandinavië

Kelten, Vikingen, Germanen, je zou denken dat het allemaal dezelfde volkeren zijn, met dezelfde goden en mythes. Niet dus, blijkt na het lezen van De Noordse mythen.

Eerder schreef ik een recensie over De Keltische mythen, een achtergrond-werk over de herkomst van mythes uit Groot-Brittannië en Ierland, maar er zijn essentiële verschillen tussen deze twee boeken met gelijke titels.

Verhalen
De Keltische mythen en De Noordse mythen liggen qua titels en onderwerpen zo dicht naast elkaar dat het gevaarlijk makkelijk is om ze over één kam te scheren. Ze zullen dan ook dezelfde lezers aantrekken. Het grootste verschil tussen de boeken, zijn de stammen waar de verhalen aan verbonden zijn, en als tweede verschil de manier waarop het onderwerp uitgewerkt is. In tegenstelling tot de Keltische tegenhanger behandelt De Noordse mythes wel degelijk de verhalen door ze te vertellen, in plaats van enkel van historische en archeologische uitleg te voorzien.

Doordat De Noordse mythen de mythes eerst verteld, ontleed voor de lezer, is het te begrijpen waarom ze zo interessant zijn voor hen die de geschiedenis bestuderen. Mythes leren ons meer over het verleden dan je zou denken, er schuilt vaak veel meer onder het oppervlakte en zo ook bij de sagen van de Noren. Leven, dood, moed, verraad, maar ook bijgeloof en angst worden behandeld. Gezien de Noren, net als de oude Grieken en oude Kelten, lang geleden zijn verdwenen moeten we het met hun mythes doen als het gaat om het ontrafelen van hun denkwijzen en morele gedachtegangen. Vandaar dat een boek als De Noordse mythen een stuk nuttiger kan zijn dan je in de eerste instantie zou denken, en daarom zelfs een goed startpunt zou zijn voor geïnteresseerde jongeren.

Patriarchaal
Een waarschuwing moet vooraf gaan aan dit boek. Hoewel interessant, leerzaam, en gemakkelijk te lezen, moet men eraan herinnerd worden dat de oude Noren in de eerste instantie een sterk patriarchale  samenleving hadden, en dat is in hun mythes te zien… De goden zijn bruut, gewelddadig, en vrouwen vaak ondergeschikt of bron van spot. Je kunt hier boos over worden, of je herinneren dat dit bronnen van duizenden jaren geleden zijn en dat zelfs de Vikingen later zouden veranderen naar een maatschappij waar vrouwen (bijna) gelijk waren aan mannen.

De Noordse mythen
Maak kennis met de wereld van Odin, Freyja, Skadi, Loki en al die andere goden uit de Scandinavische mythologie. Aan de hand van de Poëtische Edda en de Edda van Snorri Sturluson schetst mediëvist Carolyne Larrington een levendig beeld van hun avonturen en intriges. Niet alleen de goden en hun helpers (zoals de Walkuren), hun woonplaatsen (Walhalla!) en hun eeuwige tegenstanders (de reuzen) komen aan bod. Ook de door moord, wraak en weerwraak getekende geschiedenis van het geslacht der Völsungen, helden uit de Vikingtijd, wordt uitvoerig besproken. Alles binnen het grote kader van schepping, vernietiging en herschepping van de wereld.

Carolyne Larrington. De Noordse mythen / Athenaeum / 9789025307646

De Middellandse Zee is groter dan je zou denken

De Middellandse Zee is nu misschien een mooie vakantiebestemming, maar ooit werd deze zee vereerd door bijna elke beschaving die Europa heeft gevormd. Nu duikt Fik Meijer letterlijk en figuurlijk in deze vitale levensbron.

1001004010294001[1]De eerste keer dat ik de Middellandse Zee zag was toen ik Barcelona bezocht. Ik was niet onder de indruk, en om eerlijk te zijn is het na de vele jaren erna nog altijd mijn minst favoriete zee. Het water mist de rauwe kracht van de Atlantische Oceaan, de angstaanjagende grauwe kleur van de Noordzee, de warmte van de Indische Oceaan. Wat ik me toen nog niet besefte was dat al die andere oceanen en zeeën misschien mooier en woester waren, maar dat ze lang niet zo’n geschiedenis in hun schoot hadden als de Middellandse Zee.

Beschavingen
Elke samenleving die heeft bijgedragen aan Europa heeft ooit steden gehad aan de Middellandse Zee. De Egyptenaren, de Grieken, de Romeinen, maar ook de Arabieren, de Turken, de Zeevolkeren, en de Byzantijnen. Ze hebben allemaal de Middellandse Zee bevaren, ontdekt, misschien zelfs getemd. En het water heeft van al die beschavingen bewijzen ‘opgeslokt’, bewijzen die nog altijd onder de golven schuil gaan. De Middellandse Zee is de Europese geschiedenis, zou je kunnen zeggen. Dit water was erbij toen de Vandalen vluchtten naar Afrika om vanuit daar Rome onveilig te maken. Deze zee is roodgekleurd toen Rome zijn eerste keizer kreeg, en toen de Spartanen de Perzen versloegen. Slaven zijn vervoerd op schepen, net als vele goederen en diensten. Zonder de Middellandse Zee waren grote rijken niet levensvatbaar geweest omdat er gewoonweg te weinig eten was om de bewoners te voeden.

Discussies
Die bewegingen, die geschiedenis, dat onderzoekt Fik Meijer in De Middellandse Zee. Daarvoor vertelt hij op autobiografische wijze over zijn eerste reizen, zijn eerste duiken, en de archeologische onderzoeken waaraan hij heeft meegedaan. Zijn verhaal is inhoudelijk en persoonlijk tegelijk, geschonken in een jasje van korte, begrijpelijke zinnen. Het enige nadeel is dat Meijer af en toe toch meer historicus blijkt, dan archeoloog.
Zeker drie kwart van het boek gaat over lopende discussies over scheepstypes, over het belang van historische bronnen, over details terwijl er onder het water bijna elke dag archeologen bezig zijn om nieuw bewijs naar boven te halen. Meijer raakt zichzelf kwijt in een doolhof van vage beschrijvingen en academische gesprekken, in plaats van te focussen op welke dingen er inmiddels wel degelijk bewezen zijn. Dat is zonde, want hoewel die discussies interessant zijn voor mensen uit het vakgebied, zijn ze dat niet voor de gewone liefhebber. Daarmee verliest Meijer wel een aantal lezers, die al redelijk afgeschrikt kunnen worden door de ruim 400 pagina’s over maritieme geschiedenis die het boek behelst.

De Middellandse Zee
In dit boek vertelt de populairste classicus van Nederland voor het eerst zijn eigen verhaal. Hij schrijft zeer aanstekelijk over zijn liefde voor de raadselachtige, grillige zee die in de klassieke oudheid het centrum van de wereld was: de Middellandse Zee. De zee is tevens het onderwerp van diverse lieux de mémoire die onze verslaggever vanuit de oudheid presenteert.

Fik Meijer. De Middellandse Zee / Athenaeum / 9789025368081

De Winter aan de Middellandse Zee voelt meer als een warme zomer

Reisverhalen in combinatie met geschiedenis zijn een lastig genre, waarin niet elk boek slaagt. Winter aan de Middellandse Zee is echter het klassieke voorbeeld van het genre.

1001004001982486[1]Klassieke reisverhalen hebben één effect op de lezer: ze doen je verlangen niet verlangen naar de bestemming, maar naar de reis zelf. Er zijn echter ook geschiedenisboeken die dat verlangen kunnen opwekken, alleen door gebrek aan tijdmachine gaat dat minder makkelijk dan een reisverhaal. Winter aan de Middellandse Zee doet je misschien niet erg verlangen naar een tijdmachine, maar wel naar  een vliegticket.

Winter
Winter is zelfs in Zuid-Europa en Noord-Afrika kouder dan je zou denken, maar dat is niet het idee dat je krijgt bij het lezen van Winter aan de Middellandse Zee. Kaplan weet met zoveel passie over de landen die hij bezoekt te schrijven, dat je het idee krijgt dat zijn gezicht de hele dag verwarmt wordt door de zon die door zoveel toeristen wordt aanbeden. Misschien is zijn boek juist interessanter omdat hij de reis maakt in een tijd waarin de toeristen niet aanwezig zijn. Daardoor komt hij interessantere mensen tegen, en veel meer locals. De winter maakt zijn verhaal uitzonderlijker, en authentieker en geeft een kijk op een hartelijkheid die in de zomer iets afneemt door de grote stromen buitenlanders.

Kaplan weet zijn persoonlijke reisverhaal en overpeinzingen perfect te combineren met details uit de geschiedenis, zonder dat het ene het andere overschaduwd of dat de stroom met feiten eindeloos en saai wordt. Dit is vrij lastig maar memorabel. Het gevolg is dat je misschien geen tijdmachine wilt hebben aan het einde van Winter aan de Middellandse Zee, maar je wil op z’n minst een vliegticket zodat je alle ruïnes en musea met eigen ogen kan bekijken. En dat kan dus schijnbaar ook in de winter.

Winter aan de Middellandse Zee
Winter aan de Middellandse Zee
is Kaplans reis door de geschiedenis en de mythologie van de oude Griekse en Romeinse beschavingen en beschrijft de plaatsen, de mensen en de gebeurtenissen die hebben bijgedragen aan de grootsheid van de Grieks-Romeinse cultuur, en van de middeleeuwse wereld die zich daarna vormde. Kennis van deze culturen draagt niet alleen bij aan een beter begrip van onze huidige samenleving, maar laat ook zien hoe onze wereld erdoor ontstaan is.

Robert D. Kaplan. Winter aan de Middellandse Zee / Spectrum / 9789027490568

Aan de rand van de wereld over een ronde aarde

Wie zegt dat geschiedenis saai is heeft duidelijk nog nooit Aan de rand van de wereld gelezen. Want kennelijk wist men al veel eerder dan wij dachten, dat de wereld een wonderlijke plaats was die helemaal niet zo plat was.

9200000030638724[1]Non-fictie boeken over geschiedenis hebben vaak de neiging vreselijk saai en langdradig te zijn. Nu moet ik bekennen dat dit dus ook de boeken zijn die niet snel uitgelezen worden, maar Aan de rand van de wereld is ondanks dat alles behalve saai of langdradig.

Spannend
Wist men in de Middeleeuwen echt niet dat de wereld rond was? Waarom zijn de Vikingen eigenlijk nooit in Amerika gebleven? Hoe heeft ‘geld’ waarde gekregen? Wie waren de Friezen? Zijn de Hollanders echt zo machtig geweest in de wereld?

Dit zijn allemaal vragen die volledig beantwoord zijn na het lezen van Aan de rand van de wereld. Het boek, die op zich best een pil te noemen is, laat je op ontspannen wijze door ruim 1000 jaar geschiedenis reizen om de wereld rond de Noordzee beter te begrijpen. Ga er lekker voor zitten en leer meer over de Lage Landen, Scandinavië, Ierland, en zelfs het afgelegen IJsland. Michael Pye vertelt op spannende en haast meeslepende wijze alles wat je mogelijk zou willen weten over de landen rond de Noordzee.

Plaatjes
Als je Aan de rand van de wereld leest en denkt: “Ik mis de plaatjes!”, wees niet getreurd. Ze zijn er wel, alleen verzameld ongeveer in het midden van het verhaal. Dit is waarschijnlijk bedoeld om de tekst niet te onderbreken, en dat zorgt er wel voor dat de hoofdstukken in elkaar overlopen en het dus één volledig verhaal blijft. De afbeeldingen zorgen echter wel voor een mogelijk discussiepunt: de historici versus de archeologen. Want als je een mantelspeld met Keltisch patroon vermeldt, waarom toon je die dan niet in je afbeeldingen? Had niet één van die tien pagina’s vol met oude boekprenten besteed kunnen worden aan archeologie?

Archeologie versus geschiedenis
Het is werkelijk het enige dat ik aan te merken heb op Aan de rand van de wereld. Het boek is leerzaam, vreselijk gedetailleerd, en tevens zeer goed geschreven. Maar tegelijk merk je aan alles dat Michael Pye een historicus is en geen archeoloog. Opgravingen en vondsten worden terloops genoemd, maar doen altijd onder voor historische bronnen. Hoewel Pye eerlijk toegeeft dat niet alle historische bronnen ook echt betrouwbaar zijn gebruikt hij archeologische vondsten alleen als ‘mooie aankleding’ van anekdotes. Nergens vermeldt hij diepgaand onderzoek. Het lijkt een eeuwige strijd te zijn tussen historici en archeologen, terwijl de vakgebieden elkaar enkel zouden kunnen versterken.
Toch moet elke archeoloog Pye’s boek lezen, net als elke historicus eens naar de opgravingsfoto’s van Vikinggraven zou moeten kijken.

Aan de rand van de wereld
Dat de middeleeuwen geen lege donkerte tussen het Romeinse Rijk en de renaissance waren, wisten we al langer. Maar nooit slaagde iemand erin het rijke middeleeuwse leven zo dichtbij te brengen als Michael Pye. Hij beschrijft hoe volkeren rond de Noordzee de eerste grote stappen zetten richting ons hedendaagse monetaire systeem, een rechtvaardige justitie, de moderne wetenschap, een opener visie op liefde en seks. Door overzees contact konden deze ideeën zich verspreiden en kreeg de Noord-Europese identiteit definitief vorm. Pye, gerenommeerd historicus en verteller pur sang, laat ons kennismaken met Vlaamse vissers en Nederlandse ambachtslui, Vikings en artiesten, spionnen en ondernemende hanzeaten. Aan de hand van een ontzaglijk aantal bronnen beschrijft hij hun smaken, ziektes, technologie, mode enzovoort.

Michael Pye. Aan de rand van de wereld / De Bezige Bij / 9789085425731

Older posts

© 2017 Leest&Maakt 't

Theme by Anders NorenUp ↑

error: Content is protected!!