Tag: Duitsland (page 1 of 2)

Varusslag – Vandaag in

Vandaag in 9 n. Chr. begon de Varusslag. De Germaanse stammen verslaan drie volledige Romeinse legioenen in het Teutoburger Wald.

De precieze data zijn niet exact bekend, maar door veel academici worden 9 tot 11 september aangehouden als de dagen waarop de Varusslag begon en eindigde. Het was een waar bloedbad waarin de Romeinen een verpletterende nederlaag ondervonden.

Varus
Het was de generaal Publius Quinctilius Varus die de opdracht had gekregen het Romeinse Rijk uit te breiden door de opstandige Germaanse stammen de kop in te drukken. De generaal was, ondanks dat zijn vader  één van de moordenaars van Julius Caesar was, een persoonlijk vriend van keizer Augustus en daarom werd het hem gegund om als generaal te werken. Varus was eigenlijk een senator, met relatief weinig ervaring in het voeren van grote veldslagen. Dat bleek een grote zwakte.

Germanië
Het gebied dat de Romeinen Germanië noemde bestond uit het grondgebied van veel verschillende stammen, die onderling vaak vochten. De Romeinen gingen ervan uit dat dat in hun voordeel zou zijn, dat ze Caesar’s beroemde strategie uit Gallië opnieuw konden uitvoeren door de Germaanse stammen één voor één uit te schakelen. Ditmaal ging het echter anders…

Het was de Cheruskiche prins Arminius die iets wonderbaarlijks voor elkaar kreeg. Arminius had onder Varus gediend in het Romeinse leger, en had zo alle sterke en zwakke punten van de Romeinse tactieken leren kennen. Toen Arminius lucht kreeg van Augustus’ plan om Germanië toe te voegen aan het Romeinse Rijk overtuigde hij de andere Germaanse stammen om zich voor één keer te verenigen en gezamenlijk aan te vallen.

Val
Varus wist niets van Arminius’ plan toen hij, met drie volledige legioenen, op weg was naar het winterkamp. In een kilometerslange colonne waren ze bezig met een lange mars dwars door het Teutoburger Wald. Dwars door dicht bebost gebied, waardoor de Germaanse krijgers uit het niets leken aan te vallen. Arminius bleek een briljante val op te hebben gezet. De Romeinen konden door de bomen hun beruchte slagordes niet uitvoeren, en ze werden moeiteloos het moeras en een steil gebergte ingedreven waar ze werden bestookt door pijlen en speren. Waarschijnlijk zijn de helft van de slachtoffers door ‘eigen vuur’ gevallen, doordat ze verdrukt werden in de paniek die ontstond, of verpletterd door paardenhoeven en karrenwielen.

De Varusslag was na enkele dagen beslissend, meer dan 20.000 mensen kwamen om en de Germanen haalden een flinke buit binnen. Generaal Varus’ pleegde op het slagveld zelfdmoord. En de Germanen? Die verzekerden in één keer dat de Romeinen nooit meer probeerden hun territorium voorbij de Rijn uit te breiden.

Geschiedenis
De Romeinen zouden het waarschijnlijk liever vergeten, maar dat ging lastig. Romeinse geschiedschrijvers deden hun werk oprecht goed, zo schreef Livius gedetailleerd over de gênante afgang van de Romeinen in Samnium, en danken we de overleving van de afgang in het Teutoburger Wald aan Tacitus. Hij beschreef honderd jaar later hoe de slag (hoogstwaarschijnlijk) is verlopen. Hoewel lang werd getwijfeld over de echtheid van ‘de Varusslag’, de mythe van de slag werd vaak misbruikt voor nationalistische doeleinden, heeft archeologisch onderzoek uiteindelijk aangetoond dat de slag echt zo groots was als Tacitus beschreef.

Gutenbergbijbel geprint – Vandaag in

NaamloosVandaag in 1455 wordt de Gutenbergbijbel geprint. Het is het eerste boek in Europa dat in grote getallen wordt gedrukt met een drukpers.

Tot 1455 waren boeken alleen iets dat rijken, of geestelijken bezaten. Een boek was duur om te kopen, omdat het duur was om ze te maken. Ze werden vaak nog met de hand geschreven, en overgeschreven wat lang duurde en bovendien veel inkt kostte. De Chinezen hadden in de 9de eeuw al drukpersen uitgevonden maar de resultaten daarvan waren vaak slecht leesbaar. Hoewel er volledige boeken mee werden geprint, drong de technologie niet door naar Europa, waar men dus moest wachten op Gutenberg en zijn drukpers voordat boeken en pamfletten eindelijk in grote getallen konden worden gedistribueerd. De drukpers van Gutenberg zat zo goed in elkaar, dat hij vier eeuwen lang gebruikt werd!

Bijbel
Het eerste boek dat Gutenberg drukte met zijn machine, was de bijbel. Deze editie is dus ook naar hem vernoemd: de Gutenbergbijbel. Het is onduidelijk hoeveel kopieën hij maakte, en slechts 48 boeken hebben de tand des tijds enigszins overleefd. Complete edities zijn te vinden in de Bibliotheque Nationale van Parijs, de British Library in Londen, de Library of Congress in Washington D.C., en de Göttingen State and University Library in Duitsland. De kopieën die je hier vindt, lijken echter niet altijd op elkaar. Sommige bijbels werden op ander materiaal gedrukt, of eigenaren hebben pagina’s laten toevoegen of aanpassen in de loop der tijd.

Het idee van Gutenberg was dat meer mensen nu konden lezen, en leren. Gezien bijna iedereen in Europa in de 15de eeuw christelijk was, is het drukken van de bijbel een logische stap. Zelf verdiende hij geen cent aan zijn bijbels en drukpers. Gezien Gutenberg vreselijk veel geld had geleend om zijn drukpers te kunnen bouwen, en boeken te kunnen drukken, had hij veel schulden. Als gevolg van een verloren rechtszaak, was hij gedwongen zijn eerste pers en de bijbels af te staan aan een voormalig zakenpartner. Daarop bouwde hij nog een drukpers en ging opnieuw aan de slag, zonder bijbels dit keer.

De val van de Berlijnse Muur – Vandaag in

Naamloos

Wikipedia: Noir

Vandaag in 1989 valt de Berlijnse Muur. Hoe suf het ook klinkt, eigenlijk gebeurde het door een foutje van een woordvoerder.

Op 13 augustus 1961 had het communistische bestuur van Oost-Duitsland een grens van prikkeldraad en gewapende soldaten aangebracht midden in Berlijn. De Sovjets waren het zat dat Oost-Duitsers maar naar het Westen bleven vluchtten. Van de ene op de andere dag werden zo hele families uit elkaar gerukt, mensen konden ineens niet meer naar hun werk en al het contact met het Westen was onmogelijk gemaakt. De prikkeldraadversperring werd al snel vervangen door een solide betonnen muur, en soldaten die schoten op iedereen die langs probeerde te komen…

Foutje
De val van de Berlijnse Muur was eigenlijk een foutje. Eerder in het jaar had Hongarije de grens met Oostenrijk opengesteld en Oost-Duitsers vluchtten massaal via dat land naar het Westen. Daarop werd gesteld dat Oost-Duitsers vanaf 10 november 1989 met een speciaal visum via naar het Westen mochten, zij konden echter niet meer terugkeren. Overheidswoordvoerder Günter Schabowski was echter niet heel erg duidelijk toen hij dit bericht op 9 november 1989, om 7 uur ‘s avonds op de radio verkondigde… Sterker nog, de man deed het zo onhandig dat men in Oost-Berlijn nog geen uur later massaal de straat op ging. En heel erg veel van hen brachten hamers en beitels mee… Mensen klommen over de muur of begonnen hem ter plekke af te breken. Aan de andere kant werden ze opgewacht door familieleden, vrienden of andere West-Berlijners die hen met open armen ontvingen.

De val van de Berlijnse Muur was uiteindelijk één van de redenen dat de Sovjet Unie en de Verenigde Staten weer met elkaar gingen overleggen, wat uiteindelijk resulteerde in het einde van de Koude Oorlog en de ondergang van de Sovjet Unie.

Herinneren
Inmiddels zijn er bijna geen stukken van de muur meer over. Wel loopt er door de stad een spoor van metalen platen op de grond, die voor ruim 5 kilometer de lijn van de muur volgt. Zo wil Berlijn herinneren hoe de stad ooit op haast gewelddadige wijze in tweeën is gescheurd. De paar stukken van de Berlijnse Muur die wel nog staan, zoals de East Side Gallery, worden de laatste jaren met hand en tand verdedigd door de Berlijners.

Günter Schabowski
En wat is er gebeurd met de man die de massale tocht naar de Berlijnse Muur veroorzaakte? Na de uiteindelijk val van de DDR, werd hij bijzonder kritisch op het regime. Maar als overheidsfiguur werd hij in 1997 wel veroordeeld voor de dood van vele Oost-Duitsers die de DDR voor 1989 probeerden te ontvluchten. Schabowski werd uiteindelijk veroordeeld tot slechts 3 jaar celstraf, omdat hij accepteerde dat hun dood zijn schuld was en zich tegen het communisme keerde. Hij is op 1 november 2015 overleden.

9 november
9 november is een dag waarop veel gebeurd is in Duitsland. En hoewel de val van de Berlijnse Muur een blije herinnering voor veel Duitsers is, zijn andere 9 november’s dat zeker niet.
Op 9 november 1918 begon de revolutie die een einde maakte aan het Duitse keizerrijk. Op 9 november 1923 pleegde Hitler zijn staatsgreep in München, hij werd kreeg hiervoor een jaar gevangenisstraf. En op 9 november 1938 vond de beruchte Kristalnacht plaats… Tijdens deze avond werden vele synagogen, winkels en huizen van Joodse Duitsers vernield. 91 mensen stierven die nacht, velen de dagen erna door het geweld of ze pleegden zelfmoord. In totaal waren er uiteindelijk 1300 doden door de nacht en diens naloop. Bovendien werden ruim 30.000 Joden opgepakt en afgevoerd.

Aanslag op Hitler – Vandaag in

NaamloosVandaag in 1944 wordt een bomaanslag, samen met Operatie Valkyrie, ten uitvoer gebracht. De aanslag had Hitler uit moeten schakelen, maar faalt helaas. 

De operatie is in het leven geroepen door hoogstaande Duitse officieren die niet langer met de oorlog willen doorgaan. Wetende dat Hitler overgave niet toe zal staan, plannen ze om hem met een bomaanslag om het leven te brengen waarna een machtsgreep volgt. Hiermee zou Duitsland van volledige verwoesting moeten worden gered.

Koffer
Kolonel Claus von Stauffenberg leidt de aanslag. Op 20 juli 1944 draagt Von Stauffenberg de bom bij zich, die Hitler moet vermoorden. Verstopt in een koffertje, legt hij het ding onder de tafel tijdens een conferentie in Rastenburg, Polen. Het plan lijkt waterdicht. Tijdens deze conferentie worden de bewegingen van de troepen aan het oostfront besproken en Hitler staat samen met kolonel Heinz Brandt over kaarten van de frontlijn gebogen. Niemand heeft in de eerste instantie het koffertje opgemerkt. Alleen heeft Brandt het wel weggezet omdat zo dichterbij de kaarten te kunnen staan…

Overleeft
Omdat de bom nu verder van Hitler verwijderd is, is de lading niet sterk genoeg. Als hij om 23:42 afgaat, verwond de bom Hitler wel, hij is tijdelijk verlamd in een arm, maar de dictator overleeft de aanslag wel! Vier anderen aanwezig bij de conferentie, komen wel om het leven. Von Stauffenberg is ondertussen op weg naar Berlijn, om verder te gaan met Operatie Valkyrie: het overnemen van de Duitse regering. Zijn mede-samenzweerder generaal Olbricht wacht daar al op hem en in korte tijd liggen er orders op tafel om belangrijke overheidsgebouwen in handen te krijgen. Helaas voor de mannen, en de andere samenzweerders: Goering kondigt net op dat moment aan dat Hitler nog leeft!

Geëxecuteerd
Von Stauffenberg en Olbricht worden slechts enkele uren later verraden en gearresteerd. Dezelfde dag worden ze nog geëxecuteerd. Het is voor Hitler het bewijs hoe groot de weerstand tegen hem begint te worden, en vanaf dit moment begint hij met het vermoorden van zijn tegenstanders. 7000 Duitsers worden gearresteerd, 5000 van hen vermoord. Hitler sterft pas op 30 april 1945, wanneer hij zelfmoord pleegt. Als het aan Von Stauffenberg en Olbricht had gelegen was de oorlog ruim een jaar daarvoor al ten einde geweest…

Het verhaal van Operatie Valkyrie is later in vele films en documentaires vereeuwigd.

Zoveel verhalen over Berlijn in een betoverend boek

Ooit in Berlijn geweest? Ken je de hoofdstad van Duitsland eigenlijk wel een beetje? Want de vraag is, ken je het echt? Berlijn is een stad met net zoveel geschiedenis als Parijs, Rome en Athene. Het is rouw, verdrietig, vurig en levendig. Berlijn is een stad met duizend gezichten, en zeker net zoveel verhalen. Rory MacLean bundelde 23 van die verhalen op een fascinerende manier in het boek Berlijn.

9789460423116[1]

Berlijn is een wereldstad, met vele soorten mensen die er wonen, werken, de stad bezoeken als toerist. Maar Berlijn is ook een moderne stad. Tijdens twee wereldoorlogen werd de stad met de grond gelijk gemaakt, om daarna weer volledig opgebouwd te moeten worden. Net als in het Belgische Ieper zijn er nauwelijks gebouwen ouder dan 100 jaar te vinden.

Iedereen kent de verhalen van de oorlogen, weet dat Kennedy in Berlijn de beroemde woorden ‘Ich bin ein Berliner!’ uitsprak (niet wetende dat een Berliner, geen bewoner van Berlijn maar een gebakje is). Maar wie kent het verhaal van minstreel Konrad van Cölln, die in de dertiende eeuw in de stad woonde en liederen over ridders en mythes zong? Of het verhaal van de verlaten arbeidster Lili Neuss? Zij zijn net zo onlosmakelijk verbonden met de Berlijnse geschiedenis als Kollwitz, Dietrich en Kennedy.

Muziek
Het verhaal van Marlene Dietrich las ik bij het nummer Fire van Gavin Degraw. Zoals Dietrich muziek bij stomme films maakte, kan muziek extra leven geven aan elk verhaal. Dramatische stukken klassieke muziek trekken tranen, een vurig pop-nummer maakt de verteller de grote held van het boek. En wie is er beter voor Fire dan sekssymbool en Berlijns grootste icoon Dietrich? Zo heeft elk hoofdstuk zijn eigen ‘thema-muziek’, een eigen toon en een eigen uitstraling.

Foto
Als die boek in één stuk doorging, was het onleesbaar. Het zou een verstikkende samensmelting zijn van verhalen waar dan geen touw aan vast te knopen was. Maar MacLean pakt dat probleem slim aan. Elk hoofdstuk is een ander verhaal, een andere tijd. Stap voor stap loop je chronologisch door de Berlijnse geschiedenis. Pauze nemen kan na elk hoofdstuk, en het begin van een nieuw verhaal wordt aangekondigd met een foto of prent die bij de verteller past.

De vorm van korte verhalen maakt dat je per dag een hoofdstuk kan lezen. Je kunt er niet ‘uit raken’ als je het boek een maand niet aanraakt, je gaat gewoon rustig verder. Niet alle verhalen zijn even interessant, maar bij een roman kan het ene hoofdstuk ook beter zijn dan een ander. Voor liefhebbers van geschiedenis, of Berlijn is het in ieder geval zeker een aanrader om in de kast te hebben staan.

Berlijn. Een bewogen geschiedenis
Berlijn is een stad van uitersten. Een stad van macht en vernedering, van geschiedenis en vernieuwing, van de geniaalste en de donkerste opvattingen die de twintigste eeuw kenmerken. In de levendige Duitse hoofdstad springen de legendes je dan ook naar de keel: Lenin bezocht dezelfde cafés als Bowies helden, de engelen van Wim Wenders zweven boven een met toortsen verlichte naziprocessie, Le Carres George Smiley kijkt toe hoe de treinen naar Auschwitz vertrekken.

Rory MacLean. Berlijn / De Bezige Bij Antwerpen / 9789460423116

Older posts

© 2017 Leest&Maakt 't

Theme by Anders NorenUp ↑

error: Content is protected!!