Chirurgie, in welke vorm dan ook, is ongeveer zo oud als de mensheid zelf. Of in ieder geval zo oud als de eerste samenlevingen. Onder het mes neemt je mee door de ontwikkelingen van de chirurgie, hoewel het wel een trage wandeling is.

9200000030638652[1]De chirurgie van vandaag is natuurlijk niet te vergelijken met wat de Grieken of Egyptenaren deden, maar toch ligt veel van de grondslag van de moderne geneeskunde daar. En ook de tactieken uitgevoerd in de Middeleeuwen zullen nu niet als erg nuttig, ethisch verantwoord, of zelfs maar als enigszins verstandig worden gezien. Toch hebben we daar ook iets van geleerd. De medische wetenschap heeft vele stappen gekend, allemaal van belang voor het heden en de toekomst.

Diagonaal
Hoewel we eeuwenoude behandelingen meestal naast ons neerleggen als ‘achterhaald’, is het af en toe mogelijk om een link te leggen tussen die oude behandelingen en het heden. Een goede, of een slechte connectie. Waar het vroeger een prestatie was om als chirurg een zo vies mogelijke outfit te hebben, lopen chirurgen nu in blinkend schone jassen. Hoe kan iets zo veranderd zijn in de loop der jaren? Onder het mes probeert daar wat licht en helderheid op te werpen, maar je raakt makkelijk verdwaald in de warboel die de medische wereld en de medische ontwikkeling is. Terminologie en beschrijvingen zijn het belangrijkste uit het boek, maar het meest interessante zijn de persoonlijkere verhalen. Hoe werd de Franse Zonnekoning behandeld? Waaraan overleed Lenin? Werd Houdini geveld door één van zijn eigen trucs?  Al deze verhalen vormen een interessante maar trage wandeling door de verloop van de geneeskunde, waarbij je snel geneigd bent om stukken diagonaal te lezen.

Chronologie?
Een van de nadelen aan het boek, is het gebrek aan chronologie. Zo schiet je van behandelingen die zijn uitgevoerd in de tijd van Kennedy, terug naar de Perzische koning Darius, om daarna weer door te schieten naar de tijd van Marlene Dietrich. Het is soms een beetje verwarrend, zeker als je probeert te bedenken in welke tijd je je bevindt. En daardoor is het lastig om te achterhalen welke behandelingen eerder zijn ontwikkeld dan anderen. Je gaat je dus al snel focussen op de hoofdstukken als losstaande dingen. Ook een ding: had er naast de medische term van een behandeling (waarnaar de hoofdstukken vernoemd zijn) niet even de ‘normale bewoording’ gezet kunnen worden? Nu moet je immers maar raden dat een ‘longcarcinoom’ hetzelfde is als ‘longkanker’.

Maar wie wil lezen over ‘s werelds eerste anesthesie, over de risico’s van blaasstenen of over het zetten van breuken in andere tijden, moet dit boek zeker in de boekenkast hebben. Het is ook een ideaal cadeautje voor geneeskundestudenten.

Onder het mes
`Chirurg betekent letterlijk `handenman , al sinds mensenheugenis heeft de chirurg de taak om mensen op te lappen in tijden van nood. Van de donkere eeuwen van aderlatingen en onverdoofde beenamputaties tot de huidige steriele, hightech operatiekamers; in dit boek neemt chirurg Arnold van de Laar je mee op een reis door de weerbarstige geschiedenis van de heelkunde. De patiënten die in zijn verhaal figureren zijn niet de minsten: keizerin Sissi (neergestoken), Lodewijk XIV (fistel aan zijn anus), paus Johannes Paulus II (stoma), J.F. Kennedy en Lee Harvey Oswald (schotwond), Lenin (herseninfarct), Houdini (blindedarmontsteking), Albert Einstein (aneurysma), Bob Marley (melanoom onder zijn teennagel). Aan de hand van de meest tot de verbeelding sprekende medische geschiedenissen laat Van de Laar kwesties uit verleden, heden en toekomst de revue passeren. Zijn toon is helder, vakkundig en vol relativerende humor. Onder het mes is daarmee een rijke medische en culturele geschiedenis, en een moderne anatomische les voor iedereen.

Arnold van de Laar. Onder het mes / Thomas Rap / 9789400402294