Tag: De Bezige Bij (page 1 of 6)

De ingewikkelde zintuigen van vogels

Iedereen droomt wel eens dat ‘ie kan vliegen, maar hoe zou het echt zijn als vogel? De zintuigen van vogels toont aan dat dat best ingewikkeld is.

Ornithology, de studie van vogels, is ingewikkelde materie. Misschien er maar weinig mensen zijn die zich echt in vogels interesseren. Daar kan De zintuigen van vogels ook een beetje last van hebben, met de simpele reden dat het net teveel lesboek is voor mensen die niet echt geïnteresseerd zijn in een diepzinnige studie.

Roman
Zonder de ondertitel zou je bijna denken dat het boek een roman is, de titel is er in ieder geval geschikt voor. Ik ben hier om de lezer even te waarschuwen daarvoor: De zintuigen van vogels is absoluut geen roman! Het is zelfs nauwelijks een reisverhaal. Waar boeken met dit soort onderwerpen vaak nog een zeer aanwezige persoonlijke noot hebben, heeft Birkhead daar niet voor gekozen. Als er over een persoonlijke reis wordt gesproken is dat puur als case study. Het gevolg is een leerzaam en inhoudelijk boek dat gelukkig niet te dik is. Een beginneling kan erdoorheen komen, als je er het geduld en de interesse voor hebt.

Plaatjes
Het mooiste en leukste aan het boek is misschien wel de afbeeldingen aan het begin van elk hoofdstuk, en het is haast jammer dat er niet meer gebruik van wordt gemaakt. Bijvoorbeeld om een paar aspecten toe te lichten. De doorsnede van een oog kun je nog zo gedetailleerd uitleggen, als er een duidelijke tekening bij had gezeten was het een stuk sneller gegaan. Nu wordt er naast kennis over vogels, ook behoorlijk wat kennis van ‘gewone’ biologie verwacht van de lezer. Vogels zijn ingewikkeld, maar De zintuigen van vogels maakt ze mogelijk nog net iets ingewikkelder…

De zintuigen van vogels
Hoe zou het zijn om een zwaluw te zijn en met honderd kilometer per uur door de lucht te vliegen? Of een flamingo die de regen kan waarnemen die kilometers verderop valt? En wat voelt een jan-van-gent die na de lange winter zijn partner terugziet? De zintuigen van vogels geeft antwoord op deze en vele andere vragen, simpelweg door de zintuigen te beschrijven die vogels gebruiken om hun omgeving te interpreteren.

Tim Birkhead. De zintuigen van vogels / De Bezige Bij / 9789023477242

De legende van een zelfmoord is net zo ingewikkeld als zelfmoord zelf

Wildernis kan vaak worden gebruikt als theater, en als metafoor voor emotionele perikelen. In Legende van een zelfmoord is de wildernis voor beiden belangrijk.

Metaforen zijn iets dat romans uniek, diepzinnig, en vaak ook vreselijk ingewikkeld kan maken. En de natuur is uitermate geschikt voor metaforen in zowel literatuur als poëzie. Wat is er niet huiveringwekkender dan ongetemde wildernis, waar onderkoeling en verhongering op de loer liggen? En staat er nou een beer achter die boom?

Natuur
De wildernis is een aspect dat David Vann graag in zijn boeken gebruikt, en zo ook in Legende van een zelfmoord, dat zich voor 90% afspeelt in de verlaten bossen van Alaska. Een plaats voor avonturiers, die het niet erg vinden om ingesneeuwd te worden, en die weten hoe ze met de natuur om moeten gaan als het gaat om overleven. Recht tegenover de natuur als wildernis en bedreiging, staat de mens en diens kennis en logica. Als de mens dan ineens niet in staat is om de natuur te verslaan, omdat diens kennis faalt ontstaat er een metaforische instorting waarvan je vanaf pagina één al weet dat er iets vreselijk mis zal gaan. Er is één ding duidelijk: Vann’s personages hebben geen enkel verstand van overleven in de wildernis, zelfs niet met de juiste materialen, en daarom weet je vanaf pagina 10 van Legende van een zelfmoord dat er iets vreselijk mis zal gaan. De vraag is alleen: ‘wat?’

Absurd
De personages van Legende van een zelfmoord zijn in het grootste gedeelte van het boek volledig op elkaar aangewezen, terwijl ze niet alles van zichzelf prijsgeven aan de lezer. Daardoor is Vann in staat om een gedeelte van zijn boek volledig te verdraaien, zonder dat later besluit later uit te leggen. Want als één van de twee personages bekend staat als depressief en suïcidaal, dan kun je diens perceptie ook makkelijk vervormen en veranderen zonder dat dat consequenties heeft voor het einde. Het zorgt voor een haast absurd middenstuk, dat maar lastig te rijmen is met het begin en het einde van het boek en dat vooral geen vrolijke noot heeft.

Legende van een zelfmoord is dan ook niet geschreven om te lachen, maar wel een beetje om te shockeren met het concept van verwarring, depressie, vervreemding, en met het gevoel van mislukking en opgeslotenheid dat kan leiden tot zelfmoord.

Legende van een zelfmoord
Roy Fenn is nog jong wanneer zijn vader – een mislukte tandarts en een matige visser – op zijn geliefde boot de loop van zijn geweer in zijn mond steekt en de trekker overhaalt. De rest van zijn leven komt Roy altijd weer uit bij die ene, allesbepalende gebeurtenis die een schaduw over zijn jeugd werpt.

In het semi-autobiografische Legende van een zelfmoord keert David Vann na dertig jaar terug naar het Alaska van zijn jeugd. Hij vertelt scherpzinnig en met een ongekende precisie over het tragische huwelijk van zijn ouders, hun onvermijdelijke scheiding en de beslissende momenten van zijn leven. Het resultaat is een opmerkelijk teder verhaal over verlies, overleving en een ontgoochelende liefde.

David Vann. Legende van een zelfmoord / De Bezige Bij / 9789023467991

Zijn heel erg veel details nou de De schatten van Afrika?

Afrika: het grootste continent ter wereld, het meest raadselachtige continent ter wereld. Geboorteplaats van de mensheid, van dynastieën, van mythes, en van rijkdom. De schatten van Afrika lijken onuitputtelijk.

Laten we beginnen bij het overduidelijke: De schatten van Afrika is geen beknopte beschrijving van schatten gevonden in Afrika. Ten eerste omdat  het woord ‘schatten’ wordt gebruikt in de brede zin van het woord. Alles dat ooit geld heeft opgeleverd en uit Afrika komt, is een ‘schat’. Daardoor beslaat De schatten van Afrika de gehele geschiedenis van het continent, van enkele van de meest memorabele momenten in de menselijke geschiedenis, tot een paar hele zwarte pagina’s.
Door deze brede kijk op het fenomeen ‘schat’ laat het boek vanaf het eerste deel al zien dat ‘het donkere continent’ niet alleen het op één na grootste van de wereld is, maar mogelijk ook één van de meest ingewikkelde. Het hangt aan elkaar van verschillende bevolkingsgroepen, verschillende verhalen, verschillende instellingen, en vooral van heel veel ingewikkelde conflicten en situaties. En al die situaties worden van begin tot eind uitgelegd en verklaard, wat leidt tot een dik boek met heel erg veel wendingen.

Details
De schatten van Afrika lijkt een basiswerk over de ontwikkeling, en mogelijk uitbuiting, van het Afrikaanse continent te zijn, en de kracht van een basiswerk en dit boek ligt in de details. Details komt dit boek niet te kort, het zijn zelfs zoveel eindeloze details dat je soms het spoor een beetje kwijtraakt tussen alle farao’s, alle oorlogen, en alle intriges. Het gevolg van de details is dat je soms meer het idee hebt een proefschrift te lezen dan een boek. Misschien moet De schatten van Afrika dan ook niet als boek worden beschouwd, maar eerder als naslagwerk, het heeft immers net zo’n (opnieuw gedetailleerd) register.

De schatten van Afrika is, als naslagwerk, van enorme waarde. Booklist beschrijft het als: “Een briljant en belangwekkend werk voor iedereen die Afrika wil begrijpen”, en daar sluit ik me zeker bij aan. Dit boek laat zien dat de meeste conflicten in Afrika een ingewikkelde achtergrond hebben, wat menselijke hebzucht met een land kan doen, hoe vele goede bedoelingen verkeerd zijn afgelopen, maar ook geeft het een kijkje in de menselijke natuur en wat dat met de aarde doet.

De schatten van Afrika
Sinds de tijd van de farao’s is Afrika benijd om zijn rijkdommen. De piramiden, symbolen van welvaart, verbijsterden de rest van de wereld. Eeuwenlang deden legendes over de schatten van Afrika de ronde, en ze trokken onderzoekers en veroveraars aan. Ook Afrikaans land was geliefd; de Romeinen verbouwden graan in Noord-Afrikaanse kolonies om de inwoners van Rome te voeden. Een ander geliefd handelsartikel waren slaven; de afgelopen eeuwen zijn er naar schatting 24 miljoen mannen, vrouwen en kinderen verhandeld. Europese landen namen zowat het hele continent in bezit vanwege katoen, cacao, koffie, rubber, ivoor, goud, diamanten, koper en olie. En nog steeds zijn de rijkdommen van Afrika in trek, misschien nu wel meer dan ooit. De opkomende macht van China heeft de vraag naar Afrikaanse olie en mineralen enorm gestimuleerd.

Martin Meredith. De schatten van Afrika / 9789023488620 / De Bezige Bij

De oude wegen is geen gebaand pad

Veel mensen wandelen, daar zal geen discussie over zijn. Het verschil is dat niet iedereen  er een haast wetenschappelijk boek over schrijft. De oude wegen gaat in detail op elke (voet)stap in.

9200000002308492[1]Verhalen over geschiedenis doen het altijd redelijk, maar denkende aan verschijningsdata is Robert Macfarlane misschien wel degene die met het genre is begonnen. De oude wegen is het laatste deel van zijn drieluik over paden en diens betekenis. Het is het enige deel dat nog leverbaar is in boekhandels.

Natuur
De oude wegen is een ode aan wandelpaden, door mensen en dieren permanent in het landschap aangebracht. Waar Macfarlane in zijn andere boeken juist van de gebaande paden aftrad, op zoek naar de wildernis en weg van de mensen, stapt hij in het laatste deel juist bewust de beschaafde wereld in. Zij het wel een beschaafde wereld van eeuwen geleden. De schrijver weet zich echter moeiteloos aan te passen en weet zijn liefde voor natuur prima te combineren met de bebouwde samenleving door gewoon zoveel mogelijk nachten naast de weg in een grasveld te slapen. Zoals de Romein vroeger tijdens zijn reis langs de weg een rustplek moest zoeken, zo doet ook Macfarlane dat. Daarmee maakt hij de ervaring compleet, alsof het hem daadwerkelijk lukt terug in de tijd te gaan. Het is iets dat De oude wegen op zijn eigen manier uniek maakt.

Gedetailleerd
Een ander uniek ding aan De oude wegen is de ongelimiteerde hoeveelheid details. Robert Macfarlane heeft diepgaand onderzoek gedaan naar paden, en het archeologisch en historisch onderzoek naar die paden. Het enige nadeel is dat hij zijn onderzoek zo gedetailleerd heeft gedaan dat het boek er twee keer zo dik van is geworden

Het grootste gedeelte van die pagina’s is gevuld met geschiedenis, heel veel filosofie, religie, en zelfs een stukje metafysica, het is interessant maar misschien niet de beste manier om de lezer vast te houden. Het autobiografische, wat heerlijk weg leest, sneeuwt een beetje onder. Na de eerste hoofdstukken komt het trucje van de informatie als bekend over, en blijven er weinig lokkertjes over. Het gevolg is dat De oude wegen halverwege het boek ineens vooral interessant wordt voor de wandelliefhebber en voor de geschiedkundige. Of voor de doorzetter.

De oude wegen
Mensen laten net als andere dieren sporen na; paden die in de loop der tijden door menselijke voeten, karrenwielen, paarden, ezelshoeven en door regen, ijs en wind zijn uitgesleten. Een voetafdruk van menselijk leven in het landschap. Macfarlane volgt deze paden en spoort de verhalen op die ermee verbonden zijn. Het is de derde keer dat Robert Macfarlane ons meeneemt op zijn tochten door de natuur. In Hoogtekoorts onderzocht hij de menselijke fascinatie voor huiveringwekkende bergtoppen, in De laatste wildernis ging hij op zoek naar de ongerepte natuur in Engeland en Ierland. In De oude wegen, het laatste deel van het drieluik, richt Macfarlane zijn zoektocht juist op de door mensen betreden natuur.

Robert Macfarlane. De oude wegen / De Bezige Bij / 9789023473138

IJzeren Oogst slaat de genreplank net mis.

Van 2014 tot 2018 zullen boeken over de Eerste Wereldoorlog je om de oren vliegen, waarvan velen non-fictie zullen zijn. Zo ook IJzeren Oogst, wat probeert een reisverhaal met een oorlogsbeschouwing te combineren.

9200000024514008[1]Herdenkingsjaren zijn altijd goed voor boeken, en de Eerste Wereldoorlog is een pittig onderwerp waar nog genoeg over te onderzoeken is. Het gevolg is dat er in 2014 bij vele uitgevers meerdere titels uitkwamen over het onderwerp, waarvan het grootste deel non-fictie boeken waren. Dat is fijn voor geschiedenis-liefhebbers, maar de normale lezer werd mogelijk een beetje overdonderd door de enorme hoeveelheid oorlogsverhalen. Bovendien waren ze niet allemaal even goed.

Genres
De uitgegeven oorlogsboeken zijn onder te verdelen in meerdere genres. Biografieën, romans, veel non-fictie, en nu ook reisverhalen. Want dat probeert IJzeren Oogst te zijn, een reisverhaal en een oorlogsbeschouwing in één. Het concept is interessant, doet denken aan de foto’s uit de Tweede Wereldoorlog die in moderne foto’s zijn gestopt. Het blijkt echter al snel dat het concept beter werkte met foto’s dan met een boek. Je hebt kennis van de omgeving waar Korneel De Rynck rondloopt nodig om te weten waar hij is, hoe het er daar uit ziet, en waar hij dus naar verwijst. Zonder die kennis werkt het genre van oorlogs-reisverhaal niet.

Een ander nadeel aan het boek is de onuitputtelijke stroom van details. Dat maakt het verhaal natuurlijk sterk, het is immers non-fictie, en toont aan dat de schrijver niet ondoordacht te werk is gegaan met IJzeren Oogst. Het is echter ook een groot zwakte punt. Een niet geïnteresseerde lezer zal al snel ontmoedigd zijn verder te gaan, waardoor ze het boek links laten liggen in de winkel. Bovendien doen al die details geen goed aan het reisverhaal, dat daardoor bijna volledig ondersneeuwt in grote gedeeltes van het werk. Een oorlogsliefhebber zal ervan smullen, maar dit boek valt verder erg tussen wal en schip. Het is geen baanbrekende non-fictie die nieuwe feiten aan het licht brengt, en het is geen spannend reisverhaal dat de lezer stap voor stap door het landschap voert. IJzeren Oogst sluit zich daarom gewoon bij de rij 2014/2018-boeken aan zonder zich echt te onderscheiden, tenzij je dus van details over WWI houdt.

IJzeren Oogst
Een eeuw na het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog reist Korneel De Rynck door Europa, langs de belangrijkste plaatsen van de oorlog. De Rynck vindt overal sporen terug, bezoekt monumenten en begraafplaatsen, en laat gepassioneerde kenners aan het woord. Tegelijkertijd vertelt hij het historische relaas aan de hand van talloze bronnen. Het verhaal begint bij de straathoek in Sarajevo waar de Oostenrijkse kroonprins Franz Ferdinand werd vermoord. De laatste halte is het bos van de wapenstilstand, bij Compiègne. Onderweg rijdt De Rynck onder meer de Duitsers achterna tijdens de Tannenbergslag, beklimt hij de bergen bij Caporetto en spreekt hij in de buurt van Verdun met de burgemeester van een vernield dorp.

Korneel De Rynck. IJzeren Oogst / De Bezige Bij / 9789085424277

Older posts

© 2017 Leest&Maakt 't

Theme by Anders NorenUp ↑

error: Content is protected!!