Share this

Er zijn veel boeken geschreven over de Tweede Wereldoorlog, en veel details zijn inmiddels wel bekend bij het grote publiek. Hanna’s reis verteld echter een verhaal dat bij velen toch nog onbekend is, namelijk het verhaal van het lot van vele patiënten van psychiatrische instituten.

De jaren ’40 waren een andere tijd, in een andere wereld. Hoewel je niet meteen bestempeld werd als geestesziek, moest er wel iets mis met je zijn als je als kind opstandig was en vaak in de problemen kwam. Zeker als meisje! Want hoe durfde je kattenkwaad uit te halen? Dat lijkt het lot van Hanna te zijn. Niet gemaakt voor een braaf leven waarin je medeverantwoordelijk bent voor de lasten van het gezin, en daarom veroordeeld tot het brandmerk van “probleemgeval”.

Het is leuk om te lezen over een meisje in die tijd die zich gedraagt zoals zoveel jonge meiden die ik ken. Hoe bedoel je een meisje kan niet voetballen? Of in een boom klimmen? En hoezo moeten we allemaal met poppen spelen? Alleen is dit een andere tijd, een tijd waarin dat kan. En vlak voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog zag de wereld de rolverdelingen nog een tikje anders. Hanna was eigenlijk haar tijd vooruit, maar wel in de slechtste periode om in Nederland Joods te zijn. En hoewel haar persoonlijkheid het verhaal een stuk leuker maakt, is het soms de vraag of het gedrag wel helemaal realistisch is neergezet.

Geloofwaardigheid
Dat realisme is vaker een puntje van discussie in het verhaal. Hanna’s reis is een fictionele spin op de werkelijkheid. De reactie van de autoriteiten op een kind dat zich zo weerbarstig en eigenwijs gedroeg komt op de moderne lezer rijkelijk overdreven over maar was niet uniek. Het zwakke punt zit echter in de drang om het verhaal spannend te houden. Natuurlijk voeg je als schrijver bepaalde elementen toe, elementen die zijn ontsprongen aan de fantasie, maar van sommige elementen in het verhaal kun je je afvragen of ze nou echt nodig waren. Hanna’s emotionele reis is wat het verhaal draagt, en niet de actie die soms wat geforceerd overkomt. Maar jonge lezers willen natuurlijk spanning, anders wordt een verhaal saai.

 Hanna’s reis geeft een heldere, korte kijk in een stukje van de oorlog dat vaak vergeten wordt. Of dat in ieder geval is onderbelicht in de afgelopen decennia.

Hanna’s reis
Het is oorlog en de joden mogen niets meer van de Duitsers. Hanna is vijftien. Ze werkt als dienstmeisje en daar mag ze ook al niets. Ze wordt er gek van. Dan ontmoet ze Anneke. Elke avond na het werk lopen ze samen op. Al snel bedenkt Hanna een gevaarlijk spel. “Ik durf, ik durf, wat jij niet durft…’ Ze dagen elkaar uit en Hanna durft het meest.

Als ze voor de zoveelste keer op het politiebureau zit, moet ze van de kinderpolitie naar een joods tehuis voor moeilijk opvoedbare kinderen in Apeldoorn.

Woedend is Hanna, maar haar ouders zijn het ermee eens. Die denken dat ze daar veilig is voor de Duitsers. Ze vertrekt op 1 maart 1942, met de belofte dat ze eind mei weer naar huis mag. Maar dat pakt heel anders uit…

Martine Letterie. Hanna’s reis / Leopold / 9789025875589 

Share this